Shloka 5
Virāṭa-parva Adhyāya 25: Kaurava Deliberation and the Search Directive (अन्वेषण-आदेशः)
अथ वै धारतराष्ट्रेण प्रयुक्ता ये बहिश्नरा: | मृगयित्वा बहून् ग्रामान् राष्ट्रीणि नगराणि च,इधर अज्ञातवासकी अवस्थामें पाण्डवोंका पता लगानेके लिये दुर्योधनने जो बाहरके देशोंमें घूमनेवाले गुप्तचर लगा रखे थे, वे अनेक ग्राम, राष्ट्र और नगरोंमें उन्हें दूँढ़कर, जैसा वे देख सकते या पता लगा सकते थे अथवा जिन-जिन देशोंमें छान-बीन कर सकते थे, उन सबमें उसी प्रकार देखभाल करके अपना काम पूरा करके पुनः हस्तिनापुरमें लौट आये
atha vai dhārtarāṣṭreṇa prayuktā ye bahiścarāḥ | mṛgayitvā bahūn grāmān rāṣṭrīṇi nagarāṇi ca |
قال فايشَمبايانا: ثم إن أولئك الجواسيس الجوالين، الذين بعثهم ابنُ دِهرتراشترا (دوريودhana)، طافوا قرى كثيرة وممالك ومدائن، يفتشون حيثما استطاعوا عن أي أثرٍ للپاندڤا في زمن إقامتهم متخفّين. فلما أتمّوا مهمتهم عادوا إلى هاستينابورا.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse underscores how political fear and rivalry lead to surveillance and widespread searching, while implicitly contrasting this with the Pāṇḍavas’ disciplined adherence to their vow of incognito exile. It invites reflection on the ethical costs of suspicion-driven statecraft.
Roaming spies sent by Duryodhana scour many villages, realms, and cities to locate the Pāṇḍavas during their Ajñātavāsa. After investigating as far as possible, they conclude their search and return to report.