Shloka 10
Virāṭa-parva Adhyāya 25: Kaurava Deliberation and the Search Directive (अन्वेषण-आदेशः)
गुप्तचर बोले--नरेन्द्र! हमने उस विशाल वनमें पाण्डवोंकी खोजके लिये सदा महान् प्रयत्न जारी रखा है ।। निर्जने मृगसंकीर्णे नानाद्रुमलताकुले । लताप्रतानबहुले नानागुल्मसमावृते,मृगोंसे भरे हुए निर्जन वनमें, जो अनेकानेक वृक्षों और लताओंसे व्याप्त, विविध लताओंकी बहुलता एवं विस्तारसे विलसित तथा नाना गुल्मोंसे समावृत है, घूमकर वहाँके विभिन्न स्थानोंमें अनेक प्रकारसे उनके पदचिह्न हम ढूँढ़ते रहे हैं तथापि वे सुदृढ़ पराक्रमी कुन्तीकुमार किस मार्गसे कहाँ गये? यह नहीं जान सके
vaśiṣṭha uvāca—narēndra! vayaṁ tasmin vipule vane pāṇḍavānāṁ mārgaṇāya satataṁ mahān prayatnaṁ pravartitavantaḥ. nirjane mṛgasaṁkīrṇe nānādruma-latākule, latāpratāna-bahule nānāgulma-samāvṛte vane vicaran, tatra tatra nānāprakāraiḥ teṣāṁ padacihnāni mṛgayāmāsa; tathāpi te sudṛḍha-parākramāḥ kuntīkumārāḥ kena mārgeṇa kva gatāḥ—na vijñātam asmābhiḥ.
رفع الجاسوس تقريره قائلاً: «يا أيها الملك، لقد واصلنا بلا فتور جهوداً لا تنقطع للعثور على أبناء باندو في تلك الغابة الفسيحة. إنها برّية موحشة تعجّ بالغزلان، كثيفة بالأشجار والكروم على اختلافها، غليظة بالمتسلقات المتمددة، ومغطّاة بشتى الشجيرات. لقد طُفنا في نواحيها المتعددة نلتمس آثار أقدامهم بطرائق شتى؛ ومع ذلك لم نعرف بأي طريق مضى أولئك الثابتون الأقوياء، أبناء كونتي، ولا إلى أين انتهى بهم المسير.»
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Even sustained effort and intelligence-gathering can fail when circumstances are complex; the passage highlights the limits of surveillance and the need for prudent judgment rather than overconfidence in control.
A spy reports to the king that despite constant searching through a dense, animal-filled forest and tracking for footprints, they have been unable to determine the route or whereabouts of the Pāṇḍavas, the sons of Kuntī.