Previous Verse
Next Verse

Shloka 3

बृहन्नडाप्रवेशः — Bṛhannadā’s Entry into Virāṭa’s Assembly

तमायान्तमभिप्रेक्ष्य भ्राजमानं नरर्षभम्‌ | समुपस्थाय वै राजा पप्रच्छ कुरुनन्दनम्‌,[अपने सेवकोंके बुलानेपर उनके साथ] दिव्य कान्तिसे सुशोभित नरश्रेष्ठ सहदेवको राजसभाकी ओर आते देख राजा विराट स्वयं उठकर उनके पास चले गये और कुरुकुलको आनन्द देनेवाले सहदेवसे पूछने लगे--

tam āyāntam abhiprekṣya bhrājamānaṃ nararṣabham | samupasthāya vai rājā papraccha kurunandanam ||

فلما رأى الملكُ سَهَدِيفا—خيرَ الرجال—مُقبِلًا إلى قاعة الملك متلألئًا ببهاءٍ إلهي، نهض الملكُ فيرَاط بنفسه، وتقدّم لاستقباله بما يليق من الإكرام، ثم أخذ يسأل ذلك الذي يُبهِج سلالةَ الكورو.

तम्him
तम्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Accusative, Singular
आयान्तम्coming
आयान्तम्:
Karma
TypeVerb
Rootया (धातु) + शतृ (वर्तमान कृदन्त)
FormMasculine, Accusative, Singular
अभिप्रेक्ष्यhaving looked at/seeing
अभिप्रेक्ष्य:
TypeVerb
Rootप्रेक्ष् (धातु) + अभि (उपसर्ग) + ल्यप् (क्त्वा-प्रत्यय)
FormAbsolutive (Gerund)
भ्राजमानम्shining, resplendent
भ्राजमानम्:
Karma
TypeAdjective
Rootभ्राज् (धातु) + शानच् (वर्तमान कृदन्त)
FormMasculine, Accusative, Singular
नरर्षभम्bull among men, best of men
नरर्षभम्:
Karma
TypeNoun
Rootनर + ऋषभ
FormMasculine, Accusative, Singular
समुपस्थायhaving approached/attended
समुपस्थाय:
TypeVerb
Rootस्था (धातु) + सम्+उप (उपसर्ग) + ल्यप् (क्त्वा-प्रत्यय)
FormAbsolutive (Gerund)
वैindeed
वै:
TypeIndeclinable
Rootवै
राजाthe king
राजा:
Karta
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Nominative, Singular
पप्रच्छasked
पप्रच्छ:
TypeVerb
Rootप्रच्छ् (धातु)
FormPerfect (Liṭ), 3rd, Singular
कुरुनन्दनम्the delight of the Kurus (Sahadeva)
कुरुनन्दनम्:
Karma
TypeNoun
Rootकुरु + नन्दन
FormMasculine, Accusative, Singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
S
Sahadeva
K
King Virāṭa
K
Kuru lineage
R
royal assembly hall (rājasabhā)

Educational Q&A

The verse highlights dharmic kingship and social ethics: a ruler should honor excellence and virtue with humility and proper reception, and only then engage in inquiry. Respectful conduct (satkāra) is portrayed as a prerequisite to meaningful dialogue.

Sahadeva, appearing radiant, comes toward the royal assembly. King Virāṭa rises from his seat, goes forward to receive him, and then begins to question him.