Shloka 31
अध्याय ९० — लोमशोपदेशः तथा तीर्थयात्रानिश्चयः
Lomaśa’s Counsel and the Resolve for Pilgrimage
तत्र देवर्षय: सिद्धा: सर्वे चैव तपोधना: । वही सनातन परमधाता एवं परमपद है, जिसे जान लेनेपर शास्त्रदर्शी विद्वान् कभी शोक नहीं करते हैं। वहीं देवर्षि सिद्ध और समस्त तपोधन महात्मा निवास करते हैं |। ३० ३ || आदिदेवो महायोगी यत्रास्ते मधुसूदन:,जहाँ महायोगी आदिदेव भगवान् मधुसूदन विराजमान हैं वह स्थान पुण्योंका भी पुण्य है। इस विषयमें तुम्हें संशय नहीं होना चाहिये। राजन! पृथ्वीपते! नरश्रेष्ठ) ये भूमण्डलके पुण्यतीर्थ और आश्रम आदि कहे गये वसु, साध्य, आदित्य, मरुद्गण, अश्विनीकुमार तथा देवोपम महात्मा मुनि इन सब तीर्थोंका सेवन करते हैं। कुन्तीनन्दन! तुम श्रेष्ठ ब्राह्मणों और महान् सौभाग्यशाली भाइयोंके साथ इन तीर्थोमें विचरते रहोगे तो अर्जुनके लिये तुम्हारी मिलनेकी उत्कट इच्छा अर्थात् विरहव्याकुलता शान्त हो जायगी
tatra devarṣayaḥ siddhāḥ sarve caiva tapodhanāḥ | yatra sanātanaḥ paramadhātā evaṃ paramapadaṃ hi tat | yad viditvā śāstradarśino vidvāṃso na kadācana śocanti | yatra devarṣi-siddhāś ca sarve tapodhanā mahātmānaḥ nivāsanti || 30 || ādidevo mahāyogī yatrāste madhusūdanaḥ | tat puṇyānām api puṇyaṃ sthānaṃ nātra vicāraṇā | rājan pṛthvīpate narśreṣṭha bhūmaṇḍalasya puṇyatīrthāny āśramāś ca ye kathitāḥ | vasavaḥ sādhyā ādityā marudgaṇā aśvinīkumārāś ca devopamā mahātmānaḥ munayaś ca etāni sarvāṇi tīrthāni sevante | kuntīnandana tvam api śreṣṭhabrāhmaṇaiḥ saha mahāsaubhāgyaiś ca bhrātṛbhiḥ saha etāni tīrthāni paryaṭan arjunasya darśanecchāyāḥ virahajaṃ śokaṃ praśamiṣyasi ||
قال دهوميا: «ثمّة مقامٌ أعلى وأزليّ—هو المأوى الأسمى—متى عُرفه العارفون بنور الشاسترا لم يعودوا يسقطون في الحزن. هناك يقيم الرِّشيّون الإلهيّون، والمكتملون (السِّدّها)، وجميع الزهّاد الأغنياء بالتقشّف؛ وهناك يسكن أصحاب التَّبَسيا ذوو النفوس العظيمة. وحيث يقيم الإله الأوّل، اليوغيّ العظيم، مدهوسودانا (Madhusūdana)، فاعلم أنّ ذلك الموضع أقدس من القداسة نفسها؛ فلا يداخلنّك شكّ. أيّها الملك، سيّد الأرض، خيرَ الرجال: إنّ المعابر المقدّسة (tīrtha) والمناسك (āśrama) المذكورة على هذه الأرض يرتادها الفاسو، والسادھيا، والآديتيا، وجموع الماروت، والتوأمان أشڤين، والحكماء العظام الشبيهون بالآلهة. يا ابن كونتي، إن أنت طفتَ بهذه التيـرثات مع براهمةٍ أفاضل ومع إخوتك ذوي الحظّ، سكنت لوعة الفراق—وشدّة شوقك إلى لقاء أرجونا—وهدأت.»
धौम्य उवाच
Educational Q&A
Knowledge of the supreme, eternal abode (paramapada) and association with sacred places and holy beings reduces grief; pilgrimage and contemplation are presented as practical disciplines that steady the mind during separation and loss.
Dhaumya consoles the king (Yudhiṣṭhira) during the forest exile, praising the supreme realm where perfected beings dwell and urging him to roam the tīrthas with brāhmaṇas and his brothers so that his distress from separation—especially longing for Arjuna—will subside.