Previous Verse
Next Verse

Shloka 3

अध्याय ९० — लोमशोपदेशः तथा तीर्थयात्रानिश्चयः

Lomaśa’s Counsel and the Resolve for Pilgrimage

सरस्वती महापुण्या हृदिनी तीर्थमालिनी । समुद्रगा महावेगा यमुना यत्र पाण्डव,तीर्थोंकी पंक्तिसे सुशोभित सरस्वती नदी बड़ी पुण्यदायिनी है। पाण्डुनन्दन! समुद्रमें मिलनेवाली महावेगशालिनी यमुना भी उत्तर दिशामें ही हैं

Sarasvatī mahāpuṇyā hṛdinī tīrthamālinī | samudragā mahāvegā Yamunā yatra Pāṇḍava ||

قال دهاوميا: «إن ساراسفتي (Sarasvatī) نهرٌ بالغُ القداسة، يُبهج القلب، وتزيّنه كالإكليل صفوفُ الـtīrtha. وهناك أيضًا، يا ابنَ باندو (Pāṇḍava)، نهرُ يَمُنا (Yamunā) ذو الجريان الجبّار السريع، يمضي حتى يلقى البحر.»

सरस्वतीSarasvatī (river)
सरस्वती:
Karta
TypeNoun
Rootसरस्वती
FormFeminine, Nominative, Singular
महापुण्याvery holy/most meritorious
महापुण्या:
Karta
TypeAdjective
Rootमहापुण्य
FormFeminine, Nominative, Singular
हृदिनीabounding in lakes/pools
हृदिनी:
Karta
TypeAdjective
Rootहृदिन्
FormFeminine, Nominative, Singular
तीर्थमालिनीgarlanded with sacred fords (many tīrthas)
तीर्थमालिनी:
Karta
TypeAdjective
Rootतीर्थमालिन्
FormFeminine, Nominative, Singular
समुद्रगाgoing to/flowing into the sea
समुद्रगा:
Karta
TypeAdjective
Rootसमुद्रग
FormFeminine, Nominative, Singular
महावेगाof great speed/strong current
महावेगा:
Karta
TypeAdjective
Rootमहावेग
FormFeminine, Nominative, Singular
यमुनाYamunā (river)
यमुना:
Karta
TypeNoun
Rootयमुना
FormFeminine, Nominative, Singular
यत्रwhere
यत्र:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootयत्र
पाण्डवO Pāṇḍava (son of Pāṇḍu)
पाण्डव:
Adhikarana
TypeNoun
Rootपाण्डव
FormMasculine, Vocative, Singular

धौम्य उवाच

धौम्य (Dhaumya)
पाण्डव (Pāṇḍava)
सरस्वती नदी (Sarasvatī River)
यमुना नदी (Yamunā River)
समुद्र (the ocean/sea)
तीर्थ (tīrtha; sacred ford/pilgrimage site)

Educational Q&A

The verse elevates tīrtha-yātrā (pilgrimage) as a dharmic practice: sacred rivers and their tīrthas are portrayed as sources of puṇya (merit) and inner purification, guiding the listener toward disciplined, value-centered living.

Dhaumya is describing holy rivers and pilgrimage regions to the Pāṇḍava, highlighting the Sarasvatī with many tīrthas and the swift Yamunā that flows toward the sea—part of a broader guidance about sacred places during the Pāṇḍavas’ forest period.