Shloka 5
Udīcī-diśi Tīrtha-kīrtana
Northern Sacred Places Enumeration
अपि चात्र महायोगी मार्कण्डेयो महायशा: । अनुवंश्यां जगौ गाथां नृगस्य धरणीपते:,इस विषयमें हमारे सुननेमें आया है कि महायोगी एवं महायशस्वी मार्कण्डेयने यजमान राजा नृगके सामने उनके वंशके योग्य यशोगाथाका वर्णन इस प्रकार किया था --'पयोष्णीके तटपर उत्तम वाराहतीर्थमें यज्ञ करनेवाले राजा नृगके यज्ञमें इन्द्र सोमपान करके मस्त हो गये थे और प्रचुर दक्षिणा पाकर ब्राह्मणलोग भी हर्षोल्लाससे पूर्ण हो गये थे।” पयोष्णीका जल हाथसे उठाया गया हो या धरतीपर पड़ा हो अथवा वायुके वेगसे उछलकर अपने ऊपर पड़ गया हो तो वह जन्मसे लेकर मृत्युपर्यन्त किये हुए समस्त पापोंको हर लेता है
api cātra mahāyogī mārkaṇḍeyo mahāyaśāḥ | anuvaṁśyāṁ jagau gāthāṁ nṛgasya dharaṇīpateḥ ||
قال دهوميا: «وفي هذا الشأن سمعنا أن اليوغي العظيم، الجليل ماركانديَيا، أنشد يومًا نشيدَ مديحٍ يليق بالسلالة في شأن الملك نِرغا، ربّ الأرض. ويُروى أنه في ذبيحة نِرغا عند فاراها-تيرثا الفاضل على ضفة نهر بايوṣṇī، طرب إندرا وتهلّل بعد شربه السُّوما، وامتلأ البراهمة فرحًا إذ نالوا دَكشِنا (عطايا القربان) وافرة. وتلك هي قدرة ذلك الموضع ومياهه على التطهير: فمجرد مسٍّ يسير—سواء رُفِع الماء في الكف، أو وقع على الأرض، أو نضحته الريح على الجسد—يمحو الآثام المتراكمة من الميلاد إلى الممات.»
धौम्य उवाच
Educational Q&A
The passage highlights the ethical-religious ideal that yajña (sacrifice) supported by generous dakṣiṇā (gifts) and reverence for tīrthas fosters communal well-being and spiritual purification; sacred waters are portrayed as instruments of moral cleansing, encouraging pilgrimage, restraint, and renewed commitment to dharma.
Dhaumya introduces a remembered account: the sage Markandeya recited a praise-song about King Nṛga. The scene recalls Nṛga’s sacrifice at Varāha-tīrtha on the Payoshṇī, where Indra drinks Soma and the Brahmins rejoice after receiving abundant gifts, underscoring the sanctity of the place and the purifying power attributed to its waters.