Shloka 18
Puṣkara-Tīrtha-Māhātmya and the Phala of Pilgrimage
Nārada–Yudhiṣṭhira; Pulastya–Bhīṣma Transmission
यस्य दीर्घौ समौ पीनौ भुजौ परिघसंनिभौ । मौर्वीकृतकिणौ वृत्ती खड्गायुधधनुर्थरी,जिनकी दोनों भुजाएँ लम्बी, मोटी, बराबर-बराबर तथा परिघके समान सुशोभित होनेवाली हैं, जिनपर प्रत्यज्चाकी रगड़का चिह्न बन गया है, जो गोलाकार हैं और जिनमें खड्ग एवं धनुष सुशोभित होते हैं, सोनेके भुजबन्दोंसे विभूषित होकर जो पाँच-पाँच फनवाले दो सर्पोंके समान प्रतीत होती है उन पाँचों अंगुलियोंसे युक्त दोनों भुजाओंसे विभूषित नरश्रेष्ठ अर्जुनके बिना आज यह वन सूर्यहीन आकाशके समान श्रीहीन दिखलायी देता है
yasya dīrghau samau pīnau bhujau parighasaṃnibhau | maurvīkṛtakīṇau vṛttī khaḍgāyudhadhanuḥdharī ||
قال بهيما: «ذاك الذي ذراعاه طويلتان متساويتان غليظتان شديدتان كقضيبين من حديد؛ وعلى ساعديه المستديرين آثارُ الكَلَف من احتكاك وتر القوس؛ وهو دائمًا متأهّب بالسيف والقوس—لولا أرجونا، خيرُ الرجال، لبدت هذه الغابة اليوم منزوعَة البهاء، كسماءٍ بلا شمس».
भीम उवाच
Educational Q&A
The verse highlights kṣatriya excellence and the ethical value of steadfast strength used in protection: Arjuna’s disciplined martial readiness is portrayed as a source of collective well-being, so his absence feels like a loss of light and order.
In the forest exile context, Bhīma laments Arjuna’s absence and extols his warrior qualities—especially his powerful, bow-trained arms—saying the forest seems devoid of splendor without him, like the sky without the sun.