Shloka 18
Akṣa-hṛdaya-dāna and Phalāśruti of the Nalopākhyāna (अक्षहृदयदानम् / नलोपाख्यान-फलश्रुतिः)
पणाव: किं व्याहरसे जितो न व्याहरिष्यसि । ततः प्रावर्तत द्यूतं पुष्करस्य नलस्य च,“अब हम दोनों जूआ प्रारम्भ करें, तुम अभी व्यर्थ बकवाद क्यों करते हो? हार जानेपर ऐसी बातें न कर सकोगे।” तदनन्तर पुष्कर तथा राजा नलमें एक ही दाँव लगानेकी शर्त रखकर जूएका खेल प्रारम्भ हुआ। तब वीर नलने पुष्करको हरा दिया। पुष्करने रत्न, खजाना तथा प्राणोंतककी बाजी लगा दी थी
Bṛhadaśva uvāca | paṇāvāḥ kiṁ vyāharase jito na vyāhariṣyasi | tataḥ prāvartata dyūtaṁ puṣkarasya nalasya ca |
قال بريهادَشْوَ: «لِمَ تُكثِر الكلام عند الرهان؟ إذا هُزِمت فلن تقدر أن تقول مثل هذا.» ثم ابتدأت لعبة النرد بين بوشكرا والملك نالا. وجرت على شرط رهانٍ واحدٍ متكافئ؛ وفي تلك الجولة غلب نالا الشجاع بوشكرا، الذي راهن بالثروات—بالجواهر وخزائن المال، بل وبحياته نفسها.
बृहदश्चव उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the moral danger of gambling and boastful speech: pride at the gaming table is fragile, because defeat silences the arrogant. It implicitly warns that wagering invites loss of dignity and can escalate to reckless stakes, undermining dharma and self-mastery.
Bṛhadaśva narrates the start of a dice match between Puṣkara and King Nala. Puṣkara taunts Nala for talking at the stake, saying that after defeat he will not speak so. The game begins between them, and Nala wins that round, while Puṣkara is portrayed as wagering extremely high stakes (wealth and even life).