Shloka 29
Adhyāya 76: Kuṇḍina-praveśaḥ, Bhīmena satkāraḥ, Ṛtuparṇa-kṣamā, Aśvahṛdaya-pratyarpanam
Nala’s Reception and Reconciliation
राजन! इसी योजनाके अनुसार पर्णाद नामक दिद्दान् ब्राह्मण अयोध्यापुरीमें ऋतुपर्णके राजभवनमें गये थे ।। तेन वाक्ये कृते सम्यक् प्रतिवाक्ये तथा$56वते । उपायो<यं मया दृष्टो नैषधानयने तव,उन्होंने वहाँ मेरी बात उपस्थित की और वहाँसे आपके द्वारा प्राप्त हुआ ठीक-ठीक उत्तर वे ले आये। निषधराज! इसके बाद आपको यहाँ बुलानेके लिये मुझे यह उपाय सूझा (कि एक ही दिनके बाद होनेवाले स्वयंवरका समाचार देकर ऋतुपर्णको बुलाया जाय)
bṛhadaśva uvāca | rājan! etad-yojanānusāreṇa parṇāda-nāmā brāhmaṇo ’yodhyāpurīṃ gatvā ṛtupārṇasya rājabhavane praviṣṭaḥ | tena vākye kṛte samyak prativākye tathā ’gate | upāyo ’yaṃ mayā dṛṣṭo naiṣadhānayane tava |
قال بْرِهَدَشْوَا: «أيها الملك، وفقًا لهذه الخطة مضى براهميٌّ يُدعى بَرْنَادَا (Parṇāda) إلى مدينة أيودهيا، ودخل قصر الملك رِتُوبَارْنَا (Ṛtupārṇa). بلّغ رسالتي هناك، ثم عاد حاملًا جوابك كما صدر حرفًا بحرف. يا حاكم نِشَدَه، وبعد ذلك اهتديتُ إلى هذه الحيلة لأستقدمك إلى هنا—بأن أُعلن لرِتُوبَارْنَا خبرَ سْوَيَمْوَرَا (svayaṃvara) يُقال إنه سيُقام في اليوم التالي.»
बृहदश्चव उवाच
Educational Q&A
The passage highlights prudent means (upāya) used in service of a rightful goal: careful communication, accurate reporting, and strategic planning can support dharma when aimed at restoring what is just rather than deceiving for selfish ends.
Bṛhadaśva explains that a Brahmin messenger, Parṇāda, went to Ayodhyā to deliver a message to King Ṛtupārṇa and returned with the exact reply. Then Bṛhadaśva devised a further strategy to bring the Naiṣadha king (Nala) by spreading news of an imminent svayaṃvara to draw Ṛtupārṇa into action.