Shloka 15
Vidura’s Recall from Kāmyaka-vana and Reconciliation with Dhṛtarāṣṭra (विदुरानयनम् / क्षमायाचनम्)
Devanagari script
उपलभ्य तत: कर्णो विवृत्य नयने शुभे । रोषाद् दुःशासनं चैव सौबलं च तमेव च,तब उसके आशयको समझकर कर्णने रोषसे अपनी सुन्दर आँखें फाड़कर दुःशासन, शकुनि और दुर्योधनकी ओर देखते हुए स्वयं ही उत्साहमें भरकर अत्यन्त क्रोधपूर्वक कहा --“भूमिपालो! इस विषयमें मेरा जो मत है, उसे सुन लो
Translation
ثم إن كَرْنَة، لما أدرك مراده، شقّ بعينيه الجميلتين من شدة الغضب، وحدّق في دُحشاسَنَة وسَوْبَلَة (شَكُني) وفي دُريودhana نفسه. وقد امتلأ حماسةً من تلقاء نفسه، فقال بغيظٍ عظيم: «يا ملوك الأرض! اسمعوا رأيي في هذا الأمر.»
Word by Word
उपलभ्यhaving understood/realized
उपलभ्य:
Adhikarana
TypeVerb
Rootउपलभ्
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund), कर्तरि
ततःthen/thereupon
ततः:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootततः
कर्णःKarna
कर्णः:
Karta
TypeNoun
Rootकर्ण
FormMasculine, Nominative, Singular
विवृत्यhaving opened/widened
विवृत्य:
Adhikarana
TypeVerb
Rootवि + वृत्
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund), कर्तरि
नयनेthe two eyes
नयने:
Karma
TypeNoun
Rootनयन
FormNeuter, Accusative, Dual
शुभेbeautiful/auspicious
शुभे:
Karma
TypeAdjective
Rootशुभ
FormNeuter, Accusative, Dual
रोषात्from/through anger
रोषात्:
Karana
TypeNoun
Rootरोष
FormMasculine, Ablative, Singular
दुःशासनम्Duhshasana
दुःशासनम्:
Karma
TypeNoun
Rootदुःशासन
FormMasculine, Accusative, Singular
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
एवindeed/just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
सौबलम्Saubala (Shakuni)
सौबलम्:
Karma
TypeNoun
Rootसौबल
FormMasculine, Accusative, Singular
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
तम्him
तम्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Accusative, Singular
एवindeed/just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
Speaker
वैशम्पायन उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Cross References
Meter (Chandas)
Sandhi Notes