Previous Verse
Next Verse

Shloka 12

नलस्य बाहुकत्वेन ऋतुपर्णनगरप्रवेशः

Nala as Bāhuka enters Ṛtuparṇa’s city

विदर्भतनया राजन विललाप सुदुः:खिता । भर्तुशोकपरीताज़ी शिलातलमथाश्रिता,राजन! विदर्भकुमारी दमयन्तीके अंग-अंगमें पतिके वियोगका शोक व्याप्त हो गया था, इसलिये वह अत्यन्त दु:खित हो एक शिलाके नीचे भागमें बैठकर बहुत विलाप करने लगी--

bṛhadaśva uvāca | vidarbha-tanayā rājan vilalāpa suduḥkhitā | bhartuḥ-śoka-parītāṅgī śilā-talam athāśritā ||

قال بْرِهَدَشْفَا: «يا أيها الملك، إن أميرةَ فيداربها، وقد غمرها حزنٌ شديد، أخذت تندب. ولما استولى عليها الأسى على زوجها في كل عضوٍ من أعضائها، احتمت بسطح صخرةٍ وبكت بصوتٍ عالٍ.»

विदर्भतनयाthe daughter of Vidarbha
विदर्भतनया:
Karta
TypeNoun
Rootविदर्भ-तनया
FormFeminine, Nominative, Singular
राजन्O king
राजन्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Vocative, Singular
विललापlamented, wailed
विललाप:
TypeVerb
Rootलप्
FormPerfect (Liṭ), Third, Singular, Parasmaipada
सुदुःखिताvery sorrowful
सुदुःखिता:
Karta
TypeAdjective
Rootसु-दुःखित
FormFeminine, Nominative, Singular
भर्तुःof (her) husband
भर्तुः:
TypeNoun
Rootभर्तृ
FormMasculine, Genitive, Singular
शोकपरीताovercome by grief
शोकपरीता:
Karta
TypeAdjective
Rootशोक-परि-इ (परीत)
FormFeminine, Nominative, Singular
आसीwas
आसी:
TypeVerb
Rootअस्
FormImperfect (Laṅ), Third, Singular, Parasmaipada
शिलातलम्the rock-surface, stone slab
शिलातलम्:
Karma
TypeNoun
Rootशिला-तल
FormNeuter, Accusative, Singular
अथthen
अथ:
TypeIndeclinable
Rootअथ
आश्रिताhaving taken refuge in; having resorted to
आश्रिता:
Karta
TypeAdjective
Rootआ-श्रि (आश्रित)
FormFeminine, Nominative, Singular

बृहृदश्च उवाच

B
Bṛhadaśva
V
Vidarbha
D
Damayantī
H
her husband (Nala)
T
the king addressed (Yudhiṣṭhira)
R
rock/stone surface (śilā-tala)

Educational Q&A

The verse highlights the human reality of grief in separation and implicitly underscores steadfast marital devotion: Damayantī’s sorrow is not mere weakness but a sign of deep fidelity and the moral weight of conjugal bonds, inviting compassion rather than judgment.

In Bṛhadaśva’s narration of the Nala–Damayantī episode, Damayantī—separated from her husband Nala—sits upon a rock and cries out in anguish, her whole being overwhelmed by grief.