Shloka 6
दमयन्त्याः अरण्यविहारः — Damayantī’s Passage through the Wilderness
एकवासा हासंवीत: सुहृच्छोकविवर्धन: । निश्चक्राम ततो राजा त्यक्त्वा सुविपुलां श्रियम्,तदनन्तर महायशस्वी नलने अत्यन्त दुःखित हो पुष्करकी ओर देखकर अपने सब अंगोंके आभूषण उतार दिये और केवल एक अधोवस्त्र धारण करके चादर ओढ़े बिना ही अपनी विशाल सम्पत्तिको त्यागकर सुहृदोंका शोक बढ़ाते हुए वे राजभवनसे निकल पड़े
ekavāsā hāsaṃvītaḥ suhṛcchokavivardhanaḥ | niścakrāma tato rājā tyaktvā suvīpulāṃ śriyam ||
قال بريهادَشْفا: ثم إنّ الملك، بعدما نبذ ثروته الملكية الواسعة، خرج مرتدياً ثوباً واحداً لا غير، بلا رداءٍ يلتفّ به—فزاد بذلك حزن أصدقائه المخلصين. ويُبرز هذا المشهد كيف أنّ فقدان زمام النفس وقبضة الشقاء قد يجرّدان الحاكم من بهائه الظاهر، فلا يبقى إلا الثقل الأخلاقي للألم، وهو ألمٌ لا يحمله المرء وحده، بل يشاركه فيه من يحبّونه ويعتمدون عليه.
बृहृदश्च उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the ethical ripple-effect of a ruler’s downfall: when one loses discernment and stability, the suffering is not private—dependents and friends also bear grief. It implicitly warns against actions (such as addiction to gambling in the Nala narrative) that erode responsibility and social trust.
After losing his prosperity, the king departs from the royal residence in extreme deprivation—wearing only one garment and no outer covering—thereby intensifying the sorrow of his friends and well-wishers who witness his fall from royal splendor.