Shloka 13
दमयन्त्याः अरण्यविहारः — Damayantī’s Passage through the Wilderness
Devanagari script
स चिन्तयामास तदा निषधाधिपतिर्बली । अस्ति भक्ष्यो ममाद्यायं वसु चेदं भविष्यति,उन्हें देखकर (क्षुधातुर और आपत्तिग्रस्त होनेके कारण) बलवान् निषधनरेशके मनमें यह बात आयी कि “यह पक्षियोंका समुदाय ही आज मेरा भक्ष्य हो सकता है और इनकी ये पाँखें मेरे लिये धन हो जायँगी”
Translation
عندئذٍ فكّر ملك نِشَدَه القويّ قائلاً: «لعلّ هذا السرب من الطير يكون طعامي اليوم، وتكون أجنحته مالًا لي.»
Word by Word
सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
चिन्तयामासthought, reflected
चिन्तयामास:
TypeVerb
Rootचिन्त्
FormPeriphrastic Perfect (liṭ), Third, Singular, Parasmaipada
तदाthen
तदा:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootतदा
निषधाधिपतिःthe lord/king of Niṣadha
निषधाधिपतिः:
Karta
TypeNoun
Rootनिषधाधिपति
FormMasculine, Nominative, Singular
बलीmighty
बली:
Karta
TypeAdjective
Rootबलिन्
FormMasculine, Nominative, Singular
अस्तिthere is / may be
अस्ति:
TypeVerb
Rootअस्
FormPresent (laṭ), Third, Singular, Parasmaipada
भक्ष्यःedible, fit to be eaten
भक्ष्यः:
TypeAdjective
Rootभक्ष्य
FormMasculine, Nominative, Singular
ममof me, my
मम:
TypePronoun
Rootअस्मद्
Form—, Genitive, Singular
अद्यtoday
अद्य:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootअद्य
अयम्this
अयम्:
TypePronoun
Rootइदम्
FormMasculine, Nominative, Singular
वसुwealth, treasure
वसु:
TypeNoun
Rootवसु
FormNeuter, Nominative, Singular
चेत्if
चेत्:
TypeIndeclinable
Rootचेत्
इदम्this
इदम्:
TypePronoun
Rootइदम्
FormNeuter, Nominative, Singular
भविष्यतिwill become
भविष्यति:
TypeVerb
Rootभू
FormFuture (lṛṭ), Third, Singular, Parasmaipada
Speaker
बृहृदश्च उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes