Shloka 18
अक्षद्यूतप्रवेशः — Kali’s Entry and the Initiation of the Dice-Contest
Devanagari script
ततो बाष्पाकुलां वाचं दमयन्ती शुचिस्मिता । प्रत्याहरन्ती शनकैर्नलं राजानमब्रवीत्,यह सुनकर पवित्र मुसकानवाली दमयन्ती राजा नलसे धीरे-धीरे अश्लुगद्गदवाणीमें बोली--“नरेश्वर! मैंने उस निर्दोष उपायको दूँढ़ निकाला है, राजन! जिससे आपको किसी प्रकार दोष नहीं लगेगा
Translation
ثم إن دمايانتي، ذات الابتسامة الطاهرة، خاطبت الملك نالا رويدًا رويدًا بصوتٍ مخنوقٍ بالدمع: «يا ملك البشر، لقد اهتديتُ إلى حيلةٍ لا عيب فيها، أيها الملك—حيلةٍ لا تلحق بك بسببها تَبِعةٌ ولا ذنب».
Word by Word
ततःthen, thereafter
ततः:
TypeIndeclinable
Rootततः
बाष्पाकुलाम्overcome with tears
बाष्पाकुलाम्:
Karma
TypeAdjective
Rootबाष्पाकुला
FormFeminine, Accusative, Singular
वाचम्speech, words
वाचम्:
Karma
TypeNoun
Rootवाच्
FormFeminine, Accusative, Singular
दमयन्तीDamayantī
दमयन्ती:
Karta
TypeNoun
Rootदमयन्ती
FormFeminine, Nominative, Singular
शुचिस्मिताshe of pure/bright smile
शुचिस्मिता:
Karta
TypeAdjective
Rootशुचिस्मिता
FormFeminine, Nominative, Singular
प्रत्याहरन्तीwithdrawing/holding back (her speech)
प्रत्याहरन्ती:
Karta
TypeVerb
Rootप्रति-आ-हृ
Formशतृ (present active participle), Feminine, Nominative, Singular
शनकैःslowly, gently
शनकैः:
TypeIndeclinable
Rootशनकैः
नलम्Nala
नलम्:
Karma
TypeNoun
Rootनल
FormMasculine, Accusative, Singular
राजानम्the king
राजानम्:
Karma
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Accusative, Singular
अब्रवीत्said, spoke
अब्रवीत्:
TypeVerb
Rootब्रू
FormImperfect (लङ्), 3rd, Singular, Parasmaipada
Speaker
बृहदश्व उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes