Shloka 8
दमयन्तीस्वयंवरः — देववेषधारणं, सत्यप्रार्थना, नलवरणम्
Damayantī’s Svayaṃvara: Divine Disguises, Truth-Vow, and Choosing Nala
उसकी वैसी आकृति और अस्वस्थ-अवस्थाका क्या कारण है, यह सखियोंने संकेतसे जान लिया। तदनन्तर दमयन्तीकी सखियोंने विदर्भनरेशको उसकी उस अस्वस्थ-अवस्थाके विषयमें सूचना दी। सखियोंके मुखसे दमयन्तीके विषयमें वैसी बात सुनकर राजा भीमने बहुत सोचा-विचारा, परंतु अपनी पुत्रीके लिये कोई विशेष महत्त्वपूर्ण कार्य उन्हें नहीं सूझ पड़ा। वे सोचने लगे कि “क्यों मेरी पुत्री आजकल स्वस्थ नहीं दिखायी देती है?” || ५-- ७ ।। स समीक्ष्य महीपाल: स्वां सुतां प्राप्तयौवनाम् । अपश्यदात्मना कार्य दमयन्त्या: स्वयंवरम्,राजाने बहुत सोचने-विचारनेके बाद यह निश्चय किया कि मेरी पुत्री अब युवावस्थामें प्रवेश कर चुकी, अतः दमयन्तीके लिये स्वयंवर रचाना ही उन्हें अपना विशेष कर्तव्य दिखायी दिया
sa samīkṣya mahīpālaḥ svāṃ sutāṃ prāptayauvanām | apaśyad ātmanā kāryaṃ damayantyāḥ svayaṃvaram ||
عرفت الصواحب بالإشارة سبب تلك الهيئة وذلك الوهن. ثم أخبرت صواحبُ دَمَيَنْتِي ملكَ وِيدَرْبَه بحالها غير المستقرة. فلما سمع الملكُ بِهِيمَا من أفواههن مثل ذلك، أطال التفكير، غير أنه لم يهتدِ إلى عملٍ جليلٍ بعينه لابنته. وأخذ يقول في نفسه: «لِمَ تبدو ابنتي هذه الأيام غيرَ صحيحة؟» ثم لما تأمّلها ورأى أنها بلغت سنَّ الصبا، عزم أن الواجب الأليق به هو أن يُقيم لدَمَيَنْتِي سْوَيَمْوَرَا (svayaṃvara)، طقسَ اختيار العروس لزوجها بنفسها.
बृहदश्चव उवाच
Educational Q&A
A ruler’s dharma includes timely, thoughtful action for the welfare of dependents. Recognizing Damayantī’s maturity, the king identifies a socially and ethically appropriate step—arranging a svayaṃvara—rather than remaining passive in uncertainty.
Damayantī’s condition has drawn concern; after reflection, her father (the king of Vidarbha) observes she has reached youth and decides that organizing her svayaṃvara is the proper course, setting the stage for the next events in the Nala–Damayantī episode.