Shloka 51
Nala’s Embassy to Damayantī and the Gods’ Proposal (नलस्य दूतत्वं देवप्रस्तावश्च)
इस प्रकार श्रीमह्ा भारत वनपवके अन्तर्गत इन्रलोकाभिगमनपर्वमें धृतराष्टरविलापविषयक इकक््यावनवाँ अध्याय पूरा हुआ,ब॒हृदश्चव उवाच यद् ब्रवीषि महाराज न मनत्तो विद्यते क्वचित् | अल्पभाग्यतर: कश्रित् युमानस्तीति पाण्डव बृहदश्वच बोले--महाराज पाण्डुनन्दन! तुम जो यह कह रहे हो कि मुझसे बढ़कर अत्यन्त भाग्यहीन कोई पुरुष कहीं भी नहीं है, उसके विषयमें मैं तुम्हें एक प्राचीन इतिहास सुनाऊँगा। अनघ! पृथ्वीपते! यदि तुम सुनना चाहो तो मैं उस व्यक्तिका परिचय दूँगा, जो इस पृथ्वीपर तुमसे भी अधिक दुःखी राजा था
bṛhadaśva uvāca | yad bravīṣi mahārāja na matto vidyate kvacit | alpabhāgyataraḥ kaścit tvam astīti pāṇḍava |
قال بْرِهَدَشْوَا: «يا أيها الملك العظيم، يا من نسلُه من آلِ پاندو، إنك تزعم أنه لا يوجد في مكانٍ أحدٌ أشدّ منك سوءَ حظّ. فإن كنتَ ترى نفسك الأشدَّ شقاءً، فسأقصّ عليك خبرًا قديمًا—عن ملكٍ على هذه الأرض كان أشدَّ منك ابتلاءً وأعظمَ حزنًا».
ध्तराष्ट्र उवाच
Educational Q&A
The verse challenges self-absorbed despair by reframing suffering through perspective: even a righteous king may face extreme misfortune, and hearing exemplary histories can steady the mind, restore patience, and guide one back toward dharma rather than hopelessness.
Bṛhadaśva responds to the Pāṇḍava king’s claim that no one is more unfortunate than he is, and he prepares to narrate an old historical example of a king who endured even greater misery—setting up a consoling, instructive tale.