Shloka 1
Vyāsa’s Counsel to Yudhiṣṭhira: Pratismṛti-vidyā, Arjuna’s Aśtra-Quest, and the Move to Kāmyaka
#:2:8 #:23:.7 () मिट अ८ सप्तत्रिशो5्ध्याय: अर्जुनका सब भाई आदिसे मिलकर इन्द्रकील पर्वतपर जाना एवं इन्द्रका दर्शन करना वैशम्पायन उवाच कस्यचित् त्वथ कालस्य धर्मराजो युधिष्ठिर: । संस्मृत्य मुनिसंदेशमिदं वचनमब्रवीत्,वैशम्पायनजी कहते हैं--नरश्रेष्ठ जनममेजय! कुछ कालके अनन्तर धर्मराज युधिष्ठिरको व्यासजीके संदेशका स्मरण हो आया। तब उन्होंने परम बुद्धिमान् अर्जुनसे एकान्तमें वार्तालाप किया। शत्रुओंका दमन करनेवाले धर्मराज युधिष्ठिरने दो घड़ीतक वनवासके विषयमें चिन्तन करके किंचित् मुसकराते हुए अर्जुनके शरीरको हाथसे स्पर्श किया और एकान्तमें उन्हें सान्त्वना देते हुए इस प्रकार कहा
vaiśampāyana uvāca | kasyacit tv atha kālasya dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ | saṃsmṛtya munisandeśam idaṃ vacanam abravīt ||
قال فايشَمبايانا: بعد أن مضى زمنٌ ما، تذكّر دَهرما-راجا يودهيشثيرا الرسالة التي نقلها الحكيم، فنطق بهذه الكلمات. ويُظهر هذا المشهد قرارًا مقصودًا تهديه الدَهرما؛ إذ إن تذكّر مشورة الرِّشي صار باعثًا أخلاقيًّا يوجّه خطوته التالية في منفى الغابة.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Ethically, the verse highlights dharma as guided by śāstra and ṛṣi-counsel: a righteous ruler does not act impulsively but recollects authoritative instruction and then speaks/acts with deliberation.
Vaiśampāyana narrates that, after some time in the forest context, Yudhiṣṭhira recalls a sage’s message (understood here as Vyāsa’s counsel) and begins to speak—setting up the next action and dialogue (notably with Arjuna in the surrounding passage).