Shloka 68
अध्याय ३३ — कर्म, दैव, हठ, स्वभाव और पुरुषार्थ पर द्रौपदी का उपदेश
Draupadī on Action, Fate, and Human Effort
अमित्रं मित्रसम्पन्नं मित्रैर्भिन्दन्ति पण्डिता: । भिन्नैमित्रै: परित्यक्तं दुर्बल॑ कुर्वते वशम्,“मित्रोंसे सम्पन्न शत्रुको विद्वान् पुरुष अपने मित्रोंद्वारा भेदनीतिसे उसमें और उसके मित्रोंमें फ़ूट डाल देते हैं, फिर भेदभाव होनेपर मित्र जब उसको त्याग देते हैं, तब वे उस दुर्बल शत्रुको अपने वशमें कर लेते हैं
amitraṃ mitrasampannaṃ mitrair bhindanti paṇḍitāḥ | bhinnair mitraiḥ parityaktaṃ durbalaṃ kurvate vaśam ||
قال فايشَمبايانا: «إنّ الحكماء يُفكّكون عدوًّا قويًّا مُسنَدًا بالحلفاء، فيستعينون بأصدقائهم لزرع الشقاق بينه وبين أنصاره. فإذا دبّ الانقسام وتخلّى عنه أولئك الحلفاء، أخضعوا ذلك العدوّ الذي وهنَت قوّته لسلطانهم.»
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse teaches a principle of nīti (statecraft): an enemy’s strength often lies in his alliances, so prudent leaders first create dissension among those allies; once support collapses, the enemy becomes manageable. Ethically, it highlights the power—and danger—of manipulating relationships in political conflict.
Vaiśampāyana states a general maxim about political strategy: using one’s own allies to foment a split between an enemy and his friends, leading to the enemy’s abandonment and subsequent subjugation.