Shloka 49
अध्याय ३३ — कर्म, दैव, हठ, स्वभाव और पुरुषार्थ पर द्रौपदी का उपदेश
Draupadī on Action, Fate, and Human Effort
नचार्थों भैक्ष्यचर्येण नापि क्लैब्येन कह्िचित् । वेत्तुं शक्य: सदा राजन् केवल धर्मबुद्धिना,“राजन्! भीख माँगनेसे, कायरता दिखानेसे अथवा केवल धर्ममें ही मन लगाये रहनेसे धनकी प्राप्ति कदापि नहीं हो सकती
na cārtho bhaikṣyacaryeṇa nāpi klaibyena kaścit | vettum śakyaḥ sadā rājan kevala-dharma-buddhinā ||
قال فايشَمبايانا: «أيها الملك، إن المال لا يُنال بالعيش على الصدقات، ولا بإظهار الجبن؛ ولا يمكن تحصيله بمجرد تثبيت العقل على الصلاح وحده. إن الرخاء المادي يحتاج إلى سعيٍ ووسائلَ ملائمة، لا إلى العجز ولا إلى تديّنٍ أحاديّ الجانب.»
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse stresses that artha (material prosperity) is not achieved through dependence (begging), timidity (cowardice), or by a merely inward, one-sided fixation on dharma; it implies the need for appropriate, courageous, and skillful action aligned with righteous aims.
Vaiśampāyana addresses a king and articulates a practical counsel about the pursuit of wealth: moral intention alone, without effective action and resolve, does not secure resources—an admonition relevant to royal duty and worldly governance.