Shloka 117
तर्कोउप्रतिष्ठ: श्रुतयो विभिन्ना नैको ऋषिर्यस्य मतं प्रमाणम् । धर्मस्य तत्त्वं निहित॑ गुहायां महाजनो येन गत: स पन्था:,तर्ककी कहीं स्थिति नहीं है, श्रुतियाँ भी भिन्न-भिन्न हैं, एक ही ऋषि नहीं है कि जिसका मत प्रमाण माना जाय तथा धर्मका तत्त्व गुहामें निहित है अर्थात् अत्यन्य गूढ़ है; अत: जिससे महापुरुष जाते रहे हैं, वही मार्ग है
tarko 'pratiṣṭhaḥ śrutayo vibhinnā naiko ṛṣir yasya mataṃ pramāṇam | dharmasya tattvaṃ nihitaṃ guhāyāṃ mahājano yena gataḥ sa panthāḥ ||
قال يودهيشثيرا: «إن الجدل العقلي لا يقوم على أساس ثابت، وتقاليد الشروتي (śruti) كثيرة متباينة. وليس ثَمَّ حكيم واحد يمكن أن تُتَّخذ كلمته سلطانًا نهائيًّا. إن حقيقة الدارما كامنة في غَوْرٍ سريّ، بالغة الدقة والخفاء. لذلك فالسُّبُلُ التي تُتَّبع هي التي سلكها العظماء والنبلاء.»
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
Dharma is subtle and cannot be settled conclusively by logic alone, by conflicting scriptural citations, or by appealing to a single sage’s opinion; therefore one should look to the lived example of truly great and virtuous people as a practical guide.
Yudhiṣṭhira reflects on the difficulty of determining dharma: debates and texts yield differing conclusions, so he points to the ‘path of the great’—the conduct of recognized exemplars—as the most reliable compass for action.