Shloka 26
Draupadī’s Lament and Theodicy: Dharma, Dice, and Īśvara’s Governance (Āraṇyaka-parva 31)
निर्वाणं नाधिगच्छेयुर्जीवेयु: पशुजीविकाम् | विद्यां ते नैव युज्येयुर्न चार्थ केचिदाप्रुयु:,यदि धर्म निष्फल होता तो धर्मात्मा पुरुष मोक्ष नहीं पाते, कोई विद्याकी प्राप्तिमें नहीं लगते, कोई भी प्रयोजनसिद्धिके लिये प्रयत्न नहीं करते और सभी पशुओंका-सा जीवन व्यतीत करते
nirvāṇaṃ nādhigaccheyur jīveyuḥ paśu-jīvikām | vidyāṃ te naiva yuñjeyur na cārthaṃ kecid āpnuyuḥ |
قال يودهيشثيرا: «لو كان الدَّرْمَا عديمَ الثمرة، لما نال الأبرارُ الخلاصَ قطّ؛ ولما أقبل الناس على طلب العلم؛ ولما سعى أحدٌ إلى إنجاز غايةٍ ما؛ ولعاش الجميع عيشةَ البهائم.»
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
Dharma must be meaningful and result-bearing; otherwise the highest human aims—liberation, learning, and purposeful striving—would collapse, reducing human life to mere animal existence.
Yudhiṣṭhira argues hypothetically: if dharma produced no results, then even the virtuous would not seek mokṣa, people would abandon study, and no one would pursue goals—showing that faith in dharma’s efficacy undergirds civilized life.