Shloka 8
Devanagari script
चक्षुष्मन्तं च तं दृष्टवा राजानं वपुषान्वितम् । मूर्थ्ना निपतिता: सर्वे विस्मयोत्फुल्ललोचना:,तत्पश्चात् राजा झ्युमत्सेनको नेत्रयुक्त और स्वस्थ शरीरसे सुशोभित देखकर उन सबके नेत्र आश्चवर्यससे खिल उठे और सबने मस्तक झुकाकर उन्हें प्रणाम किया
Translation
ثم لما رأوا الملك وقد عادت إليه عيناه، وجسده صحيحًا بهيَّ الطلعة، اتسعت عيونهم دهشةً وإعجابًا؛ فسجدوا جميعًا مطأطئي الرؤوس، وخرّوا على جباههم إجلالًا له.
Word by Word
चक्षुष्मन्तम्endowed with sight
चक्षुष्मन्तम्:
Karma
TypeAdjective
Rootचक्षुष्मत्
FormMasculine, Accusative, Singular
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
तम्him/that (one)
तम्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Accusative, Singular
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
TypeVerb
Rootदृश्
Formक्त्वा (absolutive/gerund), Active
राजानम्the king
राजानम्:
Karma
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Accusative, Singular
वपुषाwith (his) body/appearance
वपुषा:
Karana
TypeNoun
Rootवपुस्
FormNeuter, Instrumental, Singular
अन्वितम्endowed/possessed (of)
अन्वितम्:
Karma
TypeAdjective
Rootअन्वित
FormMasculine, Accusative, Singular, क्त (past passive participle)
मूर्ध्नाwith the head (bowing the head)
मूर्ध्ना:
Karana
TypeNoun
Rootमूर्धन्
FormMasculine, Instrumental, Singular
निपतिताःhaving fallen down/prostrated
निपतिताः:
Karta
TypeVerb
Rootनि-पत्
FormMasculine, Nominative, Plural, क्त (past active participle in sense; formally PPP)
सर्वेall (of them)
सर्वे:
Karta
TypePronoun
Rootसर्व
FormMasculine, Nominative, Plural
विस्मय-उत्फुल्ल-लोचनाःwhose eyes were wide-open with astonishment
विस्मय-उत्फुल्ल-लोचनाः:
Karta
TypeAdjective
Rootविस्मय + उत्फुल्ल + लोचन
FormMasculine, Nominative, Plural
Speaker
मार्कण्डेय उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes