Previous Verse
Next Verse

Shloka 43

ऋषय ऊचु: निमज्जमानं व्यसनैरभिद्रुतं कुल नरेन्द्रस्य तमोमये हृदे । त्वया सुशीलब्रतपुण्यया कुलं समुद्धृतं साध्वि पुन: कुलीनया,ऋषि बोले--पतिव्रते! राजा द्युमत्सेनका कुल भाँति-भाँतिकी विपत्तियोंसे ग्रस्त होकर दुःखके अंधकारमय गढ़ेमें डूबा जा रहा था; परंतु तुझ-जैसी सुशीला, व्रतपरायणा और पवित्र आचरणवाली कुलीन वधूने आकर इसका उद्धार कर दिया

ṛṣaya ūcuḥ: nimajjamānaṃ vyasanair abhidrutaṃ kula-narendrasya tamo-maye hṛde | tvayā suśīla-vrata-puṇyayā kulaṃ samuddhṛtaṃ sādhvi punaḥ kulīnayā ||

قال الحكماء: «أيتها السيدة العفيفة الفاضلة! حين كانت سلالة هذا الملك، ديوماتسينا، تُقاسِي صنوف المصائب وتغوص في حفرةٍ مظلمةٍ من الحزن، كنتِ أنتِ—نبيلةَ المولد، رقيقةَ الخُلُق، ثابتةً على النذور، طاهرةً بالفضل—من انتشلتِ الأسرة ورفعتِ شأنها وأعدتِها إلى ما كانت عليه.»

ऋषयःthe sages
ऋषयः:
Karta
TypeNoun
Rootऋषि
FormMasculine, Nominative, Plural
ऊचुःsaid
ऊचुः:
TypeVerb
Rootवच्
FormPerfect, 3rd, Plural
निमज्जमानम्sinking
निमज्जमानम्:
Karma
TypeAdjective
Rootनिमज्जत्
FormMasculine, Accusative, Singular
व्यसनैःby calamities/misfortunes
व्यसनैः:
Karana
TypeNoun
Rootव्यसन
FormNeuter, Instrumental, Plural
अभिद्रुतम्overwhelmed/assailed
अभिद्रुतम्:
Karma
TypeAdjective
Rootअभिद्रुत
FormMasculine, Accusative, Singular
कुलम्the lineage/family
कुलम्:
Karma
TypeNoun
Rootकुल
FormNeuter, Accusative, Singular
नरेन्द्रस्यof the king (lord of men)
नरेन्द्रस्य:
TypeNoun
Rootनरेन्द्र
FormMasculine, Genitive, Singular
तमोमयेin the darkness-filled
तमोमये:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootतमोमय
FormNeuter, Locative, Singular
हृदेin the heart
हृदे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootहृद्
FormNeuter, Locative, Singular
त्वयाby you
त्वया:
Karana
TypePronoun
Rootयुष्मद्
FormInstrumental, Singular
सुशीलव्रतपुण्ययाby (one who is) well-conducted, vow-observant, and virtuous
सुशीलव्रतपुण्यया:
Karana
TypeAdjective
Rootसुशीलव्रतपुण्य
FormFeminine, Instrumental, Singular
कुलम्the lineage/family
कुलम्:
Karta
TypeNoun
Rootकुल
FormNeuter, Nominative, Singular
समुद्धृतम्has been lifted up/rescued
समुद्धृतम्:
TypeVerb
Rootसमुद्धृत
FormNeuter, Nominative, Singular
साध्विO virtuous lady
साध्वि:
TypeNoun
Rootसाध्वी
FormFeminine, Vocative, Singular
पुनःagain
पुनः:
TypeIndeclinable
Rootपुनः
कुलीनयाby a noble-born (woman)
कुलीनया:
Karana
TypeAdjective
Rootकुलीन
FormFeminine, Instrumental, Singular

गौतम उवाच

ṛṣayaḥ (sages)
K
kula-narendra (king of the lineage)
S
sādhvī (virtuous wife)
D
Dyumatsena (implied by context)

Educational Q&A

A family or kingdom overwhelmed by misfortune can be restored through steadfast virtue—especially the disciplined, vow-grounded integrity (vrata) and moral strength of a pativrata, whose conduct becomes a force of protection and renewal for the lineage.

The sages praise a noble, chaste woman for rescuing the royal family: the dynastic king, crushed by calamities and inner darkness, was ‘sinking,’ but through her good character, vows, and merit she restored the family’s standing and hope.