Shloka 4
अध्याय ३० — क्रोधदोषाः क्षमाप्रशंसा च
Defects of Anger and the Praise of Forbearance
द्रौपदी और भीमसेनका युधिष्ठिरसे संवाद त्वां च व्यसनमभ्यागादिदं भारत दुःसहम् । यत् त्वं नाहसि नापीमे भ्रातरस्ते महौजस:,भारत! इसी कारण तो आपपर भी यह दुःसह संकट आ गया, जिसके योग्य न तो आप हैं और न आपके महातेजस्वी ये भाई ही हैं
tvāṁ ca vyasanam abhyāgād idaṁ bhārata duḥsaham | yat tvaṁ nārhasi nāpīme bhrātaras te mahaujasāḥ ||
يا بَهاراتا، يا منحدرًا من سلالة بهاراتا، لقد نزلت بك أنت أيضًا هذه النازلة التي لا تُحتمل—مع أنك لا تستحقها، ولا يستحقها إخوتك هؤلاء ذوو البأس العظيم. إن هذه الكلمة تُبرز التنافر الأخلاقي بين سيرة الباندافا وبين العذاب المفروض عليهم، مُشيرةً إلى أن الشدة لم تقع جزاءً عادلاً لأفعالهم، بل عبئًا جائرًا لا بد من احتماله بثبات.
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the ethical tension between merit and suffering: even the righteous may face unbearable adversity. It points toward endurance and moral steadiness when misfortune is undeserved, reinforcing the Mahābhārata’s reflection on dharma under pressure.
In the forest-exile context, the speaker addresses Yudhiṣṭhira as 'Bhārata' and laments that an unbearable calamity has befallen him, despite neither him nor his powerful brothers deserving such hardship—framing the Pāṇḍavas’ plight as grievous and unjust.