Shloka 29
अध्याय ३० — क्रोधदोषाः क्षमाप्रशंसा च
Defects of Anger and the Praise of Forbearance
इस प्रकार श्रीमह्या भारत वनपर्वके अन्तर्गत अजुनाभिगमनपर्वमें द्रौपदी- युधिष्ठिरसंवादविषयक उनतीसवाँ अध्याय पूरा हुआ,यथा वायोस्तृणाग्राणि वशं यान्ति बलीयस: । धातुरेवं वशं यान्ति सर्वभूतानि भारत भारत! जैसे क्षुद्र तिनके बलवान् वायुके वशमें हो उड़ते-फिरते हैं, उसी प्रकार समस्त प्राणी ईश्वरके अधीन हो आवागमन करते हैं
yathā vāyos tṛṇāgrāṇi vaśaṁ yānti balīyasaḥ | dhātur evaṁ vaśaṁ yānti sarvabhūtāni bhārata ||
قال يودهِشْثيرا: «كما تُحمَلُ شُفَيراتُ العشبِ الدقيقةُ عاجزةً تحتَ سلطانِ الريحِ العاتية، كذلكَ تتحرّكُ جميعُ الكائناتِ، يا بهاراتا، وتذهبُ وتعودُ تحتَ تدبيرِ الربِّ الأعلى. فإذا عُرِفَ هذا، وجبَ كبحُ الكِبْرِ واللَّوم، وتنميةُ الثباتِ والتواضعِ والثقةِ بالدارما وسطَ تقلّباتِ القدر».
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
All beings are ultimately subject to a higher cosmic governance (Īśvara/vidhi). The verse urges humility and emotional steadiness: instead of excessive blame or pride, one should align with dharma and endure life’s reversals with clarity.
Within the Draupadī–Yudhiṣṭhira dialogue in the Vana Parva, Yudhiṣṭhira responds by emphasizing the limits of human control. He illustrates, through the image of grass driven by wind, that creatures move according to a greater power, framing their hardships in exile within a broader moral and metaphysical order.