Shloka 22
Sāvitrī’s Report and Nārada’s Prognosis (सावित्र्याख्यान—सत्यवान्-गुणवर्णनं तथा अल्पायुषः पूर्वसूचना)
राजोवाच वरं ददानि ते हन्त तद् गृहाण यदिच्छसि । अवध्यो वध्यतां कोडउ्द्य वध्य: कोउ्द्य विमुच्यताम्,राजाने कहा--प्रिये! यह तो बड़े हर्षकी बात है। मैं अभी तुम्हें वर देता हूँ। तुम्हारी जो इच्छा हो, ले लो। आज मैं तुम्हारे कहनेसे किस कैद करनेके अयोग्यको कैद कर दूँ अथवा किस कैद करनेयोग्यको मुक्त कर दूँ? किसे धन दे दूँ अथवा किसका सर्वस्व हरण कर लूँ? ब्राह्मणधनके अतिरिक्त यहाँ अथवा अन्यत्र जो कुछ भी मेरे पास धन है, उसपर तुम्हारा अधिकार है
rājovāca varaṃ dadāni te hanta tad gṛhāṇa yad icchasi | avadhyo vadhyatāṃ ko 'dya vadhyaḥ ko 'dya vimucyatām |
قال الملك: «هلمّي، أمنحكِ عطيّة—خذي ما تشائين. أخبريني: من ذا الذي ينبغي أن يُعاقَب اليوم وإن كان في الأصل غير مستوجبٍ للعقاب؟ ومن ذا الذي ينبغي أن يُطلَق وإن كان مستوجبًا؟ (قولي، فيُفعل.)» إن هذا القول يصوّر سلطان الملك كأنه رهنُ التقدير، لكنه يختبر ضمنًا هل سيكون المطلوب موافقًا للدارما أم مجرد نزوةٍ أو محاباة.
मार्कण्डेय उवाच
Educational Q&A
A ruler’s power to punish or release is immense and must be exercised through dharma. The verse highlights how a ‘boon’ can become an ethical test: the request should not subvert justice, and the king’s discretion must be restrained by righteous norms rather than personal preference.
A king offers a boon and invites the recipient to state any desire. He explicitly extends this to judicial acts—punishing someone normally exempt or freeing someone normally punishable—thereby signaling both his authority and the moral weight of what the recipient might ask.