अध्याय २७०: प्रहस्त-वधः, धूम्राक्ष-हननं, कुम्भकर्ण-प्रबोधनम्
Chapter 270: Slaying of Prahasta; Defeat of Dhūmrākṣa; Awakening of Kumbhakarṇa
आदित्यदीप्तां दिशमभ्युपेत्य मृगा द्विजा: क्रूरमिमे वदन्ति । आयासमुग्र॑ प्रतिवेदयन्तो महावनं शत्रुभिबाध्यमानम्,'भाइयो! देखो, ये मृग और पक्षी सूर्यके द्वारा प्रकाशित पूर्वदिशाकी ओर दौड़ते हुए अत्यन्त कठोर शब्द बोल रहे हैं और किसी भयंकर उत्पातकी सूचना देते हैं। जान पड़ता है, यह विशाल वन हमारे शत्रुओं-द्वारा पीड़ित हो रहा है
ādityadīptāṃ diśam abhyupetya mṛgā dvijāḥ krūram ime vadanti | āyāsam ugraṃ prativeḍayanto mahāvanaṃ śatrubhir bādhyamānam ||
«يا إخوتي، انظروا: إن هذه الظباءَ والطيورَ تندفع نحو الشرق المضيء بالشمس، وتطلق صرخاتٍ قاسية كأنها تُنبئ عن نازلةٍ مروّعة. يبدو أن هذه الغابةَ الفسيحة تُضايَق وتُقهر على يد أعدائنا.»
वैशम्पायन उवाच
The verse highlights how disorder and hostility in human affairs are mirrored by disturbance in the natural world; attentive observation of signs (nimitta) is portrayed as a prudent, dharma-aligned vigilance in times of danger.
The narrator describes deer and birds rushing toward the sunlit eastern direction while making harsh, ominous cries, interpreted as signaling a severe impending trouble—suggesting that enemies are troubling the great forest.