Shloka 23
Daśagrīva-boonāvaraṇa, Viṣṇv-avatāra-niyoga, Vānara-sahāya-janana, Mantharā-nirmāṇa
दान्त: शमपर: शश्वत् परिक्लेशं न विन्दति । न च तप्यति दान्तात्मा दृष्टवा परगतां श्रियम्,“जो सदा अपनी इन्द्रियोंकों संयममें रखकर मनका निग्रह करता है, उसे कभी क्लेशका सामना नहीं करना पड़ता। जिसने अपने मनको वशमें कर लिया है, वह दूसरोंकी सम्पत्तिको देखकर संतप्त नहीं होता है”
dāntaḥ śamaparaḥ śaśvat parikleśaṃ na vindati | na ca tapyati dāntātmā dṛṣṭvā paragatāṃ śriyam ||
قال فايشَمبايانا: «مَن كان ضابطًا لنفسه ملازمًا للسكون الباطن لا يقع على الدوام في الكرب. ومَن قهرَ نفسَه لا تحرقه الغيرة إذا رأى رخاء غيره».
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Sense-restraint (dama) and mental tranquility (śama) protect a person from recurring distress; mastery of the mind prevents envy and inner burning when witnessing others’ wealth.
Vaiśampāyana delivers a didactic statement within the Vana Parva’s moral instruction, emphasizing the ethical ideal of inner discipline as the basis for freedom from suffering and jealousy.