Shloka 5
Vyāsa’s Consolation to Yudhiṣṭhira: Tapas, Kāla, and the Difficulty of Dāna (दान-तपस्-विवेकः)
आस्थाय रथशार्दूला: शीघ्रमेव ययुस्तत: । उन रथोंमें तेज चलनेवाले घोड़े जुते हुए थे। वे सभी रथ युद्धकी आवश्यक सामग्रियोंसे पूर्णतः सम्पन्न थे। रथियोंमें श्रेष्ठ पाण्डव उनपर आरूढ़ हो शीघ्र ही वहाँसे चल दिये ।। ४३ || ततः कौरवसैन्यानां प्रादुरासीन््महास्वन:,फिर तो कौरव सैनिकोंकी बड़ी भयंकर गर्जना सुनायी देने लगी। महारथी पाण्डवोंको एक साथ धावा बोलते देख विजयश्रीसे सुशोभित होनेवाले आकाशचारी महारथी गन्धर्व बड़ी उतावलीके साथ क्षणभरमें उस वनके भीतर ऐसे एकत्र हो गये मानो उन्हें किसीका भय न हो। तदनन्तर अपनी विजयसे उल्लसित होते हुए सारे गन्धर्व शत्रुओंका सामना करनेके लिये लौट पड़े
āsthāya rathaśārdūlāḥ śīghram eva yayus tataḥ | tataḥ kauravasainyānāṃ prādurāsīn mahāsvanaḥ |
قال فايشَمبايانا: امتطَوا مركباتهم الحربية الممتازة، وانطلقوا في الحال على عَجَل. ثم ارتفع من صفوف جيش الكورافا زئيرٌ هائل. ولمّا رأى أبطالُ الباندافا المتقدّمون يشنّون الهجوم معًا، أسرع أبطالُ الغندهرفا السائرون في السماء—المتألّقون بثقة النصر—فتجمّعوا في تلك الغابة في لحظة كأنهم لا يهابون خصمًا، ثم، وهم يطربون لنجاحهم، عاد الغندهرفا جميعًا ليلاقوا العدو وجهًا لوجه.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage highlights kṣatriya resolve and preparedness: when conflict becomes unavoidable, leaders must act decisively, equipped and united, while recognizing that victory can breed overconfidence—an ethical caution embedded in the Gandharvas’ exultant return to face the enemy.
The Pāṇḍava warriors quickly mount their chariots and advance. In response, the Kaurava forces raise a thunderous battle-cry. The Gandharva heroes, moving swiftly and fearlessly, assemble in the forest and turn back—buoyed by prior success—to confront the oncoming opponents.