Shloka 24
धृतराष्ट्रस्य क्रतु-प्रवर्तनम् तथा पाण्डवानां निमन्त्रण-प्रतिवचनम्
Dhṛtarāṣṭra’s Sacrifice Commences and the Pandavas’ Reply to the Invitation
वे युद्धकी विचित्र पद्धतियोंके ज्ञाता थे। उन्होंने मायामय अस्त्रका आश्रय लेकर युद्ध आरम्भ किया। चित्रसेनकी उस मायासे समस्त कौरवोंपर मोह छा गया ।। एकैको हि तदा योधो धार्तराष्ट्रस्य भारत । पर्यवर्तत गन्धर्वैर्दशभिर्दशभि: सह,भारत! उस समय दुर्योधनका एक-एक सैनिक दस-दस गन्धर्वोके साथ लोहा ले रहा था
vaiśampāyana uvāca | te yuddhake vicitra-paddhatīnāṃ jñātā āsan | te māyāmaya-astram āśritya yuddham ārabdhavantaḥ | citrasenasya tasyā māyayā samasteṣu kauraveṣu mohaḥ samacchāditaḥ || ekaiko hi tadā yodho dhārtarāṣṭrasya bhārata | paryavartata gandharvair daśabhir daśabhiḥ saha ||
قال فايشَمبايانا: كانوا خبراء بطرائق القتال العجيبة المتنوّعة، فاستفتحوا المعركة بالاعتماد على أسلحة الوهم. وتحت مَايَا تشيتراسينَة عمّ الضلال جميع الكوروَفَة. ثم، يا بهاراتا، وجد كلُّ محاربٍ من جيش دْهرتراشترا نفسه يلتفت ويقاتل في مواجهة جماعاتٍ من عشرة غندرفا دفعةً واحدة.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage highlights how māyā (illusion) can overwhelm discernment (viveka) even in the midst of strength and valor; ethical clarity in conflict is fragile when deception and bewilderment dominate, and mere martial prowess is insufficient without steadiness of mind.
Citrasena and the Gandharvas, expert in unusual battle-techniques, initiate combat using magical/illusory weapons. Their māyā casts delusion over the Kauravas, and the fighting becomes chaotic—each Dhārtarāṣṭra warrior ends up battling groups of ten Gandharvas.