Shloka 13
Āraṇyaka Parva, Adhyāya 233 — Pandavas Mobilize; Arjuna’s Conciliation and the Onset of Combat
कुरुकुलके प्रमुख वीर युधिष्ठिर! अब मैं देवताओं तथा ऋषियोंसे सेवित, असंख्य नामों तथा अनन्त शक्तिसे सम्पन्न, शक्ति नामक अस्त्र धारण करनेवाले वीरवर षडानन गुहकी स्तुति करता हूँ, तुम ध्यान देकर सुनो ।। ब्रह्मण्यो वै ब्रह्मजो ब्रह्म॒विच्च ब्रह्मेशयो ब्रह्म॒वतां वरिष्ठ: । ब्रह्मप्रियो ब्राह्मणसव्रती त्वं ब्रद्माज्ञो वै ब्राह्मणानां च नेता,त्वं पुष्कराक्षस्त्वरविन्दवक्त्र: सहस्रवक्त्रोडसि सहस्रबाहु: । त्वं लोकपाल: परम हविश्व त्वं भावन: सर्वसुरासुराणाम् आप कमलनयन, कमलमुख, सहस्रवदन और सहसख़बाहु हैं। आप ही लोकपाल, सर्वोत्तम हविष्य तथा सम्पूर्ण देवताओं और असुरोंके पालक हैं
mārkaṇḍeya uvāca |
kurukulake pramukha vīra yudhiṣṭhira! adhunāhaṃ devatābhir ṛṣibhiś ca sevitam, asaṅkhyeyānāmaṃ anantaśakti-sampannaṃ, śakti-nāmāstra-dhāriṇaṃ vīravaraṃ ṣaḍānanaṃ guhaṃ stuve; tvaṃ dhyānaṃ kṛtvā śṛṇu ||
brāhmaṇyo vai brahmajo brahmavic ca brahmeśayo brahmavatāṃ variṣṭhaḥ |
brāhmapriyo brāhmaṇasavratī tvaṃ brahmājño vai brāhmaṇānāṃ ca netā |
tvaṃ puṣkarākṣas tvam aravindavaktraḥ sahasravaktro ’si sahasrabāhuḥ |
tvaṃ lokapālaḥ paramaṃ haviṣyaṃ tvaṃ bhāvanaḥ sarvasurāsurāṇām ||
قال ماركانديه: «يا يودهيشثيرا، يا أكرمَ أبطال سلالة الكورو—سأشرع الآن في مدح غوها، المحاربِ الأعلى ذي الوجوه الستة، حاملِ السلاح المسمّى شاكتي، الذي تخدمه الآلهةُ والريشيون، صاحبِ الأسماء التي لا تُحصى والقوّة التي لا حدّ لها. فأَصغِ بقلبٍ حاضر. أنتَ المخلصُ لنظام البرهمن المقدّس، المولودُ من براهما، العارفُ بالبرهمن، السيّدُ بين الراسخين في البرهمن، وخيرُ من يلتزمون بالبرهمن. أنتَ محبوبٌ لدى الفيدا ولدى البراهمة؛ ثابتٌ على نذور البراهمة؛ عارفٌ بالشرع المقدّس؛ وقائدٌ للبراهمة. أنتَ لوتسيُّ العينين، لوتسيُّ الوجه؛ ذو ألفِ وجهٍ وألفِ ذراع. أنتَ حامي العوالم، والقربانُ الأسمى، وسندُ جميع الآلهة والأسورا.»
मार्कण्डेय उवाच
Educational Q&A
The verse frames divine power as inseparable from dharma: true might is praised as brāhmaṇya (reverence for sacred order), protection of the worlds, and support of both gods and adversarial forces. Ethical authority is grounded in alignment with Brahmanic discipline, leadership that upholds the learned and the righteous, and the sustaining of cosmic balance.
Mārkaṇḍeya addresses Yudhiṣṭhira and begins a formal hymn (stotra) to Guha/Ṣaḍānana (Skanda), describing him with exalted epithets—born of Brahmā, knower of Brahman, lotus-eyed, and possessing a cosmic, thousand-faced form—presenting him as world-protector and the very essence of sacrificial offering.