Shloka 7

स्कन्दोपाख्यानम् — उत्पातशान्तिः, स्वाहारूपविचारः, कौमारमङ्गलक्रियाः

Devanagari script

(दाक्षिणात्य अधिक पाठके ३ ३ “लोक मिलाकर कुल ४३३ “लोक हैं) 3 “5 (9) #2६.# #2 5-7 ३. देखिये प्रश्नोपनिषद्‌ प्रश्न ३ मन्त्र ९। २. देखिये प्रश्नोपनिषद्‌ २२२, ३ और उसके आगेका प्रकरण। 3. देखिये प्रश्नोपनिषद्‌ ३।३ तथा २,तत्र शुक्लाम्बरधरौ पितरावस्य पूजितौ । कृताहारी तु संतुष्टावुपविष्टी वरासने । धर्मव्याधस्तु तौ दृष्टवा पादेषु शिरसापतत्‌ एक सुन्दर आसनपर धर्मव्याधके माता-पिता भोजन करके संतुष्ट हो बैठे हुए थे। उस दोनोंके शरीरपर श्वेत वस्त्र शोभा पा रहे थे और पुष्प, चन्दन आदिसे उनकी पूजा की गयी थी। धर्मव्याधने उन दोनोंको देखते ही चरणोंमें मस्तक रख दिया और पृथ्वीपर पड़कर साष्टांग प्रणाम किया

Transliteration

tatra śuklāmbara-dharau pitarāv asya pūjitau | kṛtāhārī tu saṃtuṣṭāv upaviṣṭī varāsane || dharma-vyādhas tu tau dṛṣṭvā pādeṣu śirasā patat |

Translation

وكان هناك أبوه وأمه، يلبسان ثيابًا بيضاء وقد أُكرما بالقرابين، جالسين راضيين بعد الطعام على مقعدٍ نفيس. فلما رآهما دهرمَويادها—الصيّاد/بائع الطير المستقيم—ألقى رأسه عند أقدامهما من فوره، وخرّ ساجدًا سجودَ التعظيم؛ درسٌ مجسَّدٌ بأن خدمة الوالدين والتواضع لهما من أسمى وجوه الدَّرْما.

Word by Word

तत्रthere

शुक्लाम्बरधरौwearing white garments

पितरौthe two parents

अस्यof him

पूजितौhonoured/worshipped

कृताहारीhaving eaten (having taken food)

तुbut/indeed

संतुष्टौcontent/satisfied

उपविष्टौseated

वरासनेon an excellent seat

धर्मव्याधःDharma-vyādha (the righteous hunter/butcher)

तुthen/indeed

तौthose two (them)

दृष्ट्वाhaving seen

पादेषुat the feet

शिरसाwith (his) head

अपतत्fell down

Speaker

व्याध उवाच

Characters & Entities

Dharmavyādha

mother (mātā)

father (pitā/pitarau)

white garments (śuklāmbara)

excellent seat (varāsana)

feet (pāda)

Character Dynamics

Dharma Sankata (Moral Dilemma)

Verse Rasa (Emotional Essence)

Philosophical Teaching

Political Layer

Geographic Context

Meter (Chandas)

Sandhi Notes

Educational Q&A

What is the core teaching?

The verse foregrounds dharma as lived conduct: honoring and serving one’s parents with humility is presented as a primary ethical duty, superior to mere outward religiosity.

What is happening in the narrative?

Dharmavyādha sees his parents seated content after their meal, honored and dressed in white; he immediately bows at their feet, falling in full reverence to show his devotion and sense of duty.