Shloka 5
स्कन्दोपाख्यानम् — उत्पातशान्तिः, स्वाहारूपविचारः, कौमारमङ्गलक्रियाः
मार्कण्डेय उवाच इत्युक्त: स प्रविश्याथ ददर्श परमार्चितम् । सौध॑ हृद्यं चतु:ःशालमतीव च मनोरमम्,मार्कण्डेयजी कहते हैं--धर्मव्याधके ऐसा कहनेपर कौशिक ब्राह्मणने भीतर प्रवेश करके देखा--एक बहुत सुन्दर साफ-सुथरा घर था, उसकी दीवारोंपर चूनेसे सफेदी की हुई थी। उसमें चार कमरे थे, वह भवन बहुत प्रिय और मनको लुभा लेनेवाला था, ऐसा जान पड़ता था, मानो देवताओंका निवासस्थान हो। देवता भी उसका आदर करते थे। एक ओर सोनेके लिये शय्या बिछी थी और दूसरी ओर बैठनेके लिये आसन रखे गये थे। वहाँ धूप और चन्दन, केसर आदिकी उत्तम गन्ध फैल रही थी
mārkaṇḍeya uvāca | ity uktaḥ sa praviśyātha dadarśa paramārcitam | saudhaṃ hṛdyaṃ catuḥśālam atīva ca manoramam |
قال ماركاندييا: «فلما خوطب بذلك دخل إلى الداخل فرأى دارًا تُجَلّ بأعظم إجلال—قصرًا أنيقًا مُبهجًا، ذا أربع حجرات، بالغَ الروعة في إمتاع النفس. وكان منظرُه يوحي بمقامٍ جديرٍ بالتوقير، كأنه مسكنٌ إلهي. وفي الإطار الأخلاقي للسرد، تُبرز هذه الصورة أن الدَّرْما الحقّة قد تقيم حيث لا يُتوقَّع: فبساطة الظاهر أو المنزلة الاجتماعية لا تحكم على طهارة الباطن، ولا على كرم الضيافة، ولا على الاستحقاق.»
मार्कण्डेय उवाच
Educational Q&A
The verse supports a recurring Mahābhārata ethic: dharma is recognized by conduct and purity of life—reverence, order, and hospitality—rather than by mere social identity. The honored, well-kept home foreshadows that the person within embodies dharma in practice.
After being directed (by the dharmavyādha, in the surrounding episode), Kauśika enters and sees an exceptionally pleasing, revered four-chambered mansion. The description sets the tone for an encounter where expectations about who can teach dharma are challenged.