Shloka 16
Agni’s Withdrawal to the Forest and Identification with Āṅgirasa (अग्न्याङ्गिरस-इतिहासः)
शुश्रूषणपरा नित्यं सततं संयतेन्द्रिया । पतिके लिये जो हितकर कार्य जान पड़ता उसमें भी वह सदा संलग्न रहती थी। देवताओंकी पूजा, अतिथियोंके सत्कार, भृत्योंके भरण-पोषण और सास-ससुरकी सेवामें भी वह सर्वदा तत्पर रहती थी। अपने मन और इन्द्रियोंपर वह निरन्तर पूर्ण संयम रखती थी।। सा ब्राह्मणं तदा दृष्टवा संस्थितं भैक्ष्यकाड्क्षिणम् | कुर्वती पतिशुश्रूषां सस्माराथ शुभेक्षणा
śuśrūṣaṇaparā nityaṃ satataṃ saṃyatendriyā | sā brāhmaṇaṃ tadā dṛṣṭvā saṃsthitaṃ bhaikṣyakāṅkṣiṇam | kurvatī patiśuśrūṣāṃ sasmārātha śubhekṣaṇā ||
قال ماركانديّا: كانت دائمة التفاني في الخدمة، ثابتة على ضبط النفس، راسخة في كبح الحواس؛ فلا تزال منخرطة في كل ما تراه نافعًا لزوجها. وكانت مواظبة على عبادة الآلهة، وإكرام الضيوف، والإنفاق على خدم الدار، وخدمة والدي الزوج، مع إمساكٍ شديدٍ بزمام القلب والحواس. ثم إنها، إذ رأت برهمنًا قائمًا هناك يلتمس الصدقة، تذكّرت المرأة ذات النظرة المباركة—وهي مع ذلك منشغلة بخدمة زوجها—ما ينبغي أن يُفعل.
मार्कण्डेय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights gṛhastha-dharma: disciplined self-restraint and steady service—especially to one’s spouse, elders, guests, and dependents—so that ethical action becomes prompt and mindful even amid daily duties.
A virtuous woman, constantly engaged in serving her husband and maintaining household duties with self-control, notices a brāhmaṇa who has come seeking alms; upon seeing him, she remembers her obligation of hospitality and what should be done next.