Shloka 23
Kuvalāśva’s Lineage and Uttaṅka’s Petition concerning Dhundhu (धुन्धु-प्रसङ्गः)
तां स मृगयमाणो राजा नापश्यद् वापीमथ निःस्राव्य मण्डूकं श्वशभ्रमुखे दृष्टवा क्रुद्ध आज्ञापपामास स राजा,“राजाने उस वापीमें रानीकी बहुत खोज की, परंतु वह कहीं दिखायी न दी। तब उन्होंने बावलीका सारा जल निकलवा दिया। इसके बाद एक बिलके मुँहपर कोई मेढक दीख पड़ा। इससे राजाको बड़ा क्रोध हुआ और उन्होंने आज्ञा दे दी कि *सर्वत्र मेढकोंका वध किया जाय। जो मुझसे मिलना चाहे, वह मरे हुए मेढकका ही उपहार लेकर मेरे पास आवे'
vaiśampāyana uvāca | tāṃ sa mṛgayamāṇo rājā nāpaśyad vāpy atha niḥsrāvya maṇḍūkaṃ śvaśabhramukhe dṛṣṭvā kruddha ājñāpayām āsa sa rājā | “sarvatra maṇḍūkānāṃ vadhaḥ kriyatām | yo māṃ draṣṭum icchati sa mṛta-maṇḍūkam upahāram ādāyaiva mama samīpam āgacchatu” ||
قال فايشَمبايانا: بحث الملك عن الملكة في البئر فلم يرَ لها أثرًا. فأمر عندئذٍ بتجفيف ماء البئر المدرّجة كلّه. ثم لمّا رأى ضفدعًا عند فم جُحرٍ استبدّ به الغضب وأصدر أمرًا: «لتُقتل الضفادع في كل مكان. ومن أراد المثول بين يديّ فليأتِ حاملًا، قربانًا، ضفدعًا ميتًا.» وتُبرز هذه الحادثة كيف يمكن لغضب الملك إذا لم يُكبح أن ينقلب عنفًا أعمى وتشويهًا لمعنى المُلك، حين تتحوّل شكوى شخصية إلى سياسة عامة تُوقع الأذى.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
A ruler’s anger, if unchecked by dharma, can become collective punishment: personal frustration is converted into indiscriminate violence, violating the ethical duty of protection that underlies rājadharma.
The king cannot find the queen in the step-well, drains it, notices a frog at a burrow’s mouth, and—misdirecting his rage—commands that frogs everywhere be killed, even making a dead frog the required ‘offering’ for anyone seeking an audience.