Shloka 98
कृतयुगवर्णनम् तथा राजधर्मोपदेशः
Kṛtayuga Description and Instruction on Royal Dharma
मुझे विस्मयमें पड़ा देख कमलके समान नेत्रवाले उस श्रीवत्सधारी कान्तिमान् बालकने मुझसे इस प्रकार श्रवणसुखद वचन कहा--'भृगुवंशी मार्कण्डेय! मैं तुम्हें जानता हूँ। तुम बहुत थक गये हो और विश्राम चाहते हो। तुम्हारी जबतक इच्छा हो यहाँ बैठो ।। अभ्यन्तरं शरीरे मे प्रविश्य मुनिसत्तम । आस्स्व भो विहितो वास: प्रसादस्ते कृतो मया,“'मुनिश्रेष्ठ! मैंने तुमपर कृपा की है। तुम मेरे शरीरके भीतर प्रवेश करके विश्राम करो। वहाँ तुम्हारे रहनेके लिये व्यवस्था की गयी है”
vaiśampāyana uvāca | taṁ māṁ vismaye patitaṁ dṛṣṭvā kamalanayanas sa śrīvatsadhārī kāntimān bālako mayā saha śravaṇasukhāni vacanāny uvāca— “bhṛguvaṁśī mārkaṇḍeya! ahaṁ tvāṁ jānāmi | tvaṁ bahu klānto ’si viśrāmaṁ ca icchasi | yāvat te icchā, iha upaviśa || abhyantaraṁ śarīre me praviśya munisattama | āssva bho vihito vāsaḥ prasādas te kṛto mayā ||”
قال فَيْشَمْبَايَنَا: لما رآني واقعًا في الدهشة، تكلّم ذلك الغلام المتلألئ—ذو العينين كاللوتس، الحامل لعلامة شريفَتْسَا—بكلامٍ عذبٍ للسمع قائلاً: «يا ماركاندييا من سلالة بهريغو، إني أعرفك. لقد أضناك التعب وتبتغي الراحة. فاجلس هنا ما شئت. وادخل إلى داخل جسدي، يا أفضل الحكماء، واسترح هناك. لقد أُعِدَّ لك مقامٌ للسكنى؛ وقد أوليتك نعمتي.»
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage highlights prasāda (grace) expressed as compassionate hospitality: the weary sage is offered rest and protection. Ethically, it models care for the exhausted and the honoring of ascetics, while also suggesting that true refuge may lie in a higher, divine reality symbolized by the invitation to enter the boy’s body.
Mārkaṇḍeya, astonished at what he sees, is addressed by a radiant, lotus-eyed boy marked with Śrīvatsa. The boy recognizes him, notes his fatigue, invites him to sit as long as he wishes, and then offers an extraordinary refuge: to enter within the boy’s body where a place to stay has been prepared.