Shloka 8
कृतयुगवर्णनम् तथा राजधर्मोपदेशः
Kṛtayuga Description and Instruction on Royal Dharma
स्वप्रमाणमथो विप्र त्वया कृतमनेकश: । घोरेणाविश्य तपसा वेधसो निर्जितास्त्वया,द्विजश्रेष्ठी आपने तत्परतापूर्वक चित्तवृत्तियोंका निरोध करके सम्पूर्ण लोकोंके पितामह साक्षात् लोकगुरु ब्रह्माजीकी आराधना की है। विप्रवर! आपने अनेक बार इस जगत्की प्रारम्भिक सृष्टिको प्रत्यक्ष किया है और घोर तपस्याद्वारा (मरीचि आदि) प्रजापतियोंको भी जीत लिया है
svapramāṇam atho vipra tvayā kṛtam anekaśaḥ | ghoreṇāviśya tapasā vedhaso nirjitās tvayā ||
قال فايشَمبايانا: «أيها البراهمن، إنك أنتَ نفسُك برهانٌ على ما أنجزتَه مرارًا وتكرارًا. إذ دخلتَ في تقشّفٍ مروّع، غلبتَ بتابَسِك حتى قوى “الخَلْق” نفسها—البراجاباتي.»
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse elevates tapas (disciplined austerity) as a force that can surpass even cosmic creative authorities; lived attainment becomes its own ‘proof’ (svapramāṇa), emphasizing experiential authority and self-mastery.
Vaiśampāyana praises a brāhmaṇa-sage, stating that the sage’s repeated accomplishments are self-evident and that through severe austerities he has overcome even the powers associated with the Creator and the progenitor figures (Prajāpatis).