Shloka 115
कृतयुगवर्णनम् तथा राजधर्मोपदेशः
Kṛtayuga Description and Instruction on Royal Dharma
मलयं चापि पश्यामि पारियात्र च पर्वतम् | एते चान्ये च बहवो यावन्त: पृथिवीधरा:,शूद्र तीनों द्विजातियोंकी सेवा-शुश्रूषामें लगे रहते थे। राजन! यह सब देखते हुए जब मैं उस महात्मा बालकके उदरमें भ्रमण करता आगे बढ़ा, तब हिमवान्, हेमकूट, निषध, रजतयुक्त श्वेतगिरि, गन्धमादन, मन्दराचल, महागिरि नील, सुवर्णमय पर्वत मेरु, महेन्द्र, उत्तम विन्ध्यगिरि, मलय तथा पारियात्र पर्वत देखे। ये तथा और भी बहुत-से पर्वत मुझे उस बालकके उदरमें दिखायी दिये। वे सब-के-सब नाना प्रकारके रत्नोंसे विभूषित थे। राजन! वहाँ घूमते हुए मैंने सिंह, व्याप्र और वाराह आदि पशु भी देखे
malayaṃ cāpi paśyāmi pāriyātraṃ ca parvatam | ete cānye ca bahavo yāvantaḥ pṛthivīdharāḥ ||
قال فايشَمبايانا: «إني لأبصر كذلك سلسلةَ مَلَيا وجبلَ باريياترا، وأرى جبالًا كثيرةً سواهما—بعدد ما يحمل الأرض ويشدّ أركانها. ولمّا كنتُ أتنقّل في بطن ذلك الطفل العظيم الروح، تجلّت لي تلك السلاسل الجليلة، كلّها مزدانةٌ بجواهر شتّى—كاشفةً كيف يمكن للعالم بأسره، بما فيه من جغرافياتٍ مقدّسة، أن يُحتوى في جسدٍ واحدٍ عجيب، وكيف تتّسع بصيرةُ الرائي بالصبر والملاحظة المتنبّهة.»
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse emphasizes the vastness and sacred order of the world (mountains as ‘earth-bearers’) and frames it as an object of contemplative vision; endurance and attentive witnessing allow the narrator to perceive the cosmos even in an extraordinary, constrained situation.
The speaker narrates a marvel: while moving about inside the belly of a wondrous child, he beholds major mountain ranges—Malaya, Pāriyātra, and many others—suggesting a contained yet complete vision of the world’s geography.