Shloka 40
Adhyāya 188: Mārkaṇḍeya’s Account of Yuga-Decline and the Restoration Motif
Kali-yuga to Kalki
शड्डिणं तं यथोक्तेन रूपेणाद्रिमिवोच्छितम् । वटारकमयं पाशमथ मत्स्यस्य मूर्थनि,शत्रुनगरविजयी नरेश्वर! तदनन्तर मनुने भगवान् मत्स्यका चिन्तन किया। यह जानकर शृंंगधारी भगवान् मत्स्य वहाँ शीघ्र आ पहुँचे। नरश्रेष्ठ भरतकुलशिरोमणे! समुद्रमें अपने पूर्वकथित रूपसे ऊँचे पर्वतकी भाँति शृंगंधारी मत्स्य भगवानको आया देख उनके मस्तकवर्ती सींगमें उन्होंने बँटी हुई रस्सी बाँध दी
ṣaḍḍiṇaṃ taṃ yathoktena rūpeṇādrimivocchritam | vaṭārakamayaṃ pāśam atha matsyasya mūrdhani ||
قال ماركانديّا: «ثم إنّ مانو، لما رأى السمكة ذات القَرْن على الهيئة التي وُصفت من قبل—شاهقةً كالجبل—شدَّ إلى رأس السمكة (عند قَرْنها) حبلاً من ألياف فَطَارا (vaṭāra) مُعَدّاً كقَيْدٍ على هيئة لِجام. وبعد ذلك، إذ تأمّل مانو السمكة الإلهية، أدرك حضور الربّ؛ فجاءت السمكة الحاملة للقَرْن مسرعة. أيها الملك، قاهر مدائن الأعداء! لما أبصر مانو ربَّ السمك ينهض في البحر كجبلٍ سامق، ربط الحبل المضفور بقَرْن رأسه.»
मार्कण्डेय उवाच
Educational Q&A
The passage highlights dharmic preparedness joined with devotion: Manu follows the earlier instruction (yathokta) and, through mindful remembrance of the Lord, receives timely divine aid. Ethical emphasis falls on disciplined action, trust in righteous guidance, and the idea that divine protection supports those who act responsibly.
In Mārkaṇḍeya’s narration of the Manu–Matsya episode, the horned divine Fish appears in the ocean in the foretold gigantic form. Manu secures a braided rope/noose made from vaṭāra fibres to the Fish’s horn/head, preparing for the forthcoming task in which the Fish will guide and protect (as in the deluge tradition).