Shloka 20
कामीकवन-समागमः
Kāmyaka Forest Meeting: Kṛṣṇa’s Visit; Mārkaṇḍeya and Nārada Arrive
ततो5स्मि पतितो भूमौ न च मामजहात् स्मृति: स्मार्तमस्ति पुराणं मे यथैवाधिगतं तथा,“उनके इतना कहते ही मैं पृथ्वीपर गिर पड़ा। परंतु आज भी वह पुरानी स्मरण-शक्ति मुझे छोड़ नहीं सकी है। यद्यपि यह वृत्तान्त बहुत पुराना हो चुका है तथापि जो कुछ जैसे हुआ था; वह सब मुझे ज्यों-का-त्यों स्मरण है
tato ’smi patito bhūmau na ca mām ajahāt smṛtiḥ | smārtam asti purāṇaṃ me yathaivādhigataṃ tathā ||
قال فَيْشَمْبايَنَة: «ما إن قال ذلك حتى سقطتُ على الأرض. غير أنّ قوة تذكّري لم تفارقني. وعلى الرغم من قِدَم هذا الخبر، فإن كل ما جرى—كما عايشته—لا يزال حاضرًا في ذاكرتي.»
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse emphasizes the ethical weight of truthful remembrance: even when an event is long past, a witness’s undiminished smṛti preserves the account ‘as it was,’ underscoring fidelity in transmitting tradition and testimony.
The narrator (Vaiśampāyana) reports a dramatic reaction—falling to the ground upon hearing someone’s words—while asserting that his memory remained intact, enabling him to recount an old incident precisely as experienced.