Shloka 20
Bhīmasena’s Capture by the Serpent and Nahūṣa’s Self-Disclosure (भीमसेन-भुजङ्गग्रहणं नहुषोपाख्यानप्रस्तावः)
Devanagari script
अधिष्ठाने न वाअनार्त: प्रयुजुजीत कदाचन प्रयोगेषु महान् दोषो ह्ुस्त्राणां कुरुनन्दन,“कोई लक्ष्य मिल जाय तो भी ऐसा मनुष्य कभी इनका प्रयोग न करे, जो स्वयं संकटमें न पड़ा हो। कुरुनन्दन! इन दिव्यास्त्रोंका अनुचितरूपमें प्रयोग करनेपर महान् दोष प्राप्त होता है
Translation
يا قُرونندَن! حتى لو أُصيب الهدف، فلا ينبغي لمن لم يقع هو نفسه في شدةٍ أو خطر أن يستعمل هذه الأسلحة الإلهية قطّ. فإن استعمالها على غير وجهها يجلب إثمًا عظيمًا.
Word by Word
अधिष्ठानेin a position/seat (of authority); in a base
अधिष्ठाने:
Adhikarana
TypeNoun
Rootअधिष्ठान
FormNeuter, Locative, Singular
नnot
न:
TypeIndeclinable
Rootन
वाor
वा:
TypeIndeclinable
Rootवा
अनार्तःone not in distress; untroubled
अनार्तः:
Karta
TypeAdjective
Rootअनार्त
FormMasculine, Nominative, Singular
प्रयुञ्जीतshould employ/use
प्रयुञ्जीत:
TypeVerb
Rootप्र + युज्
FormOptative (Vidhi-lin), 3rd, Singular, Parasmaipada
कदाचनever; at any time
कदाचन:
TypeIndeclinable
Rootकदाचन
प्रयोगेषुin (their) applications/uses
प्रयोगेषु:
Adhikarana
TypeNoun
Rootप्रयोग
FormMasculine, Locative, Plural
महान्great
महान्:
TypeAdjective
Rootमहत्
FormMasculine, Nominative, Singular
दोषःfault; sin; demerit
दोषः:
Karta
TypeNoun
Rootदोष
FormMasculine, Nominative, Singular
ह्य्indeed; for
ह्य्:
TypeIndeclinable
Rootहि
अस्त्राणाम्of weapons (missiles)
अस्त्राणाम्:
TypeNoun
Rootअस्त्र
FormNeuter, Genitive, Plural
कुरुनन्दनO delight of the Kurus (Arjuna)
कुरुनन्दन:
TypeNoun
Rootकुरु-नन्दन
FormMasculine, Vocative, Singular
Speaker
वैशम्पायन उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes