Shloka 27
Gandhamādana-praveśa and Vṛṣaparvan-āśrama
Entry toward Gandhamādana; hospitality and onward route
Devanagari script
ततोअभ्यनुज्ञाप्य धनेश्वरं ते जग्मु: कुरूणां प्रवरं विरोषा: | भीमं च तस्यां ददृशुर्नलिन्यां यथोपजोषं विहरन्तमेकम्,तब धनाध्यक्षकी आज्ञा पाकर वे राक्षस रोषरहित हो कुरुप्रवर भीमके पास गये और उन्हें अकेले ही उस सरोवरमें इच्छानुसार विहार करते देखा
Translation
ثم لما استأذنوا ربّ الثروة وأُجيز لهم، مضوا وقد زال غضبهم إلى بهيما، صفوة أبطال الكورو. فرأوه في تلك البركة المملوءة بالزنابق، وحيدًا، يمرح فيها على هواه.
Word by Word
ततःthen, thereafter
ततः:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootततः (तद्-प्रातिपदिकात् अव्यय)
Formअव्यय
अभ्यनुज्ञाप्यhaving taken leave / having obtained permission
अभ्यनुज्ञाप्य:
Karma
TypeVerb
Rootअभि+अनु+ज्ञा (धातु) → अभ्यनुज्ञाप्य (क्त्वा/ल्यप्)
Formअव्यय (ल्यप्), पूर्वकालिक क्रिया
धन-ईश्वरम्the lord of wealth (Kubera)
धन-ईश्वरम्:
Karma
TypeNoun
Rootधन + ईश्वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
तेthey
ते:
Karta
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
जग्मुःwent
जग्मुः:
Karta
TypeVerb
Rootगम् (धातु) → जग्मुः
Formलिट् (परस्मैपद), प्रथमपुरुष, बहुवचन
कुरूणाम्of the Kurus
कुरूणाम्:
Sambandha
TypeNoun
Rootकुरु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन
प्रवरम्the foremost, the best
प्रवरम्:
Karma
TypeAdjective
Rootप्रवर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
विरोषाःfree from anger / without wrath
विरोषाः:
Karta
TypeAdjective
Rootवि-रोष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
भीमम्Bhima
भीमम्:
Karma
TypeNoun
Rootभीम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
Formअव्यय
तस्याम्in that
तस्याम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
ददृशुःsaw
ददृशुः:
Karta
TypeVerb
Rootदृश् (धातु) → ददृशुः
Formलिट् (परस्मैपद), प्रथमपुरुष, बहुवचन
नलिन्याम्in the lotus-pond / lake
नलिन्याम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootनलिनी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
यथा-उपजोषम्according to his pleasure, at will
यथा-उपजोषम्:
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय) + उपजोष (प्रातिपदिक; ‘as one’s pleasure’)
Formअव्यय
विहरन्तम्sporting, roaming
विहरन्तम्:
Karma
TypeVerb
Rootवि+हृ (धातु) → विहरन्त् (शतृ-प्रत्यय वर्तमान कृदन्त)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (वर्तमान-कर्तरि कृदन्त)
एकम्alone
एकम्:
Karma
TypeAdjective
Rootएक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
Speaker
वैशम्पायन उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes