Shloka 17
Bhīma’s Entry into Kubera’s Nalinī and the Taking of Saugandhika Lotuses (सौगन्धिकोत्पल-ग्रहणम्)
तदाहं बृंहयिष्यामि स्वरवेण रवं तव । विजयस्य ध्वजस्थश्न नादान् मोक्ष्यामि दारुणान्,“महाबली वीर! जब तुम बाण और शक्तिके आघातसे व्याकुल हुई शत्रुओंकी सेनामें घुसकर सिंहनाद करोगे, उस समय मैं अपनी गर्जनासे तुम्हारे उस सिंहनादको और बढ़ा दूँगा। उसके सिवा अर्जुनकी ध्वजापर बैठकर मैं ऐसी भीषण गर्जना करूँगा, जो शत्रुओंके प्राणोंको हरनेवाली होगी, जिससे तुमलोग उन्हें सुगमतासे मार सकोगे।” पाण्डवोंका आनन्द बढ़ानेवाले भीमसेनसे ऐसा कहकर हनुमानजीने उन्हें जानेके लिये मार्ग बता दिया और स्वयं वहीं अन्तर्धान हो गये
tad ahaṁ bṛṁhayīṣyāmi svaraveṇa ravaṁ tava | vijayasya dhvajasthaś ca nādān mokṣyāmi dāruṇān ||
قال فايشَمبايانا: «عندئذٍ سأُعظّم زئيرك بصوتي. وعلى راية النصر سأطلق دويّاتٍ مروّعة—تضرب حياة العدو—لكي تقتلوهم بيسر.» وبعد أن قال ذلك لبهيمسينا، الذي يزيد أفعالُه فرحَ أبناء باندو، دلّه هانومان على طريق الانصراف ثم توارى هناك نفسه.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Righteous strength is not merely personal prowess; it is magnified by disciplined resolve and support from the virtuous. Hanumān’s promise symbolizes divine/elder aid that empowers dharmic warriors, turning courage into effective protection against adharma.
Hanumān assures Bhīma that when Bhīma roars and charges into the enemy host, Hanumān will amplify that roar and, positioned on the victory-banner (understood in the wider epic as Arjuna’s standard), will emit terrifying sounds that break the enemy’s spirit. After giving directions for Bhīma’s onward journey, Hanumān disappears.