Shloka 52
सौगन्धिकपुष्पप्रसङ्गः — The Saugaṇdhika Lotus and Bhīma’s Approach to Hanūmān
तस्मिन् देवर्षिचरिते देशे परमदुर्गमे । भागीरथीपुण्यजले तर्पयांचक्रिरे तदा,पूर्वोक्त विशाल बदरीवृक्षके समीप उत्तम तीर्थोंसे सुशोभित शीतल जलवाली भागीरथी गंगा बह रही थी, उसमें सुन्दर कमल खिले हुए थे। उसके घाट मणियों और मूँगोंसे आबद्ध थे। अनेक प्रकारके वृक्ष उसके तटप्रान्तकी शोभा बढ़ा रहे थे। वह दिव्य पुष्पोंसे आच्छादित हो हृदयके हर्षोल्लासकी वृद्धि कर रही थी। उसका दर्शन करके महात्मा पाण्डवोंने उस अत्यन्त दुर्गम देवर्षिसेवित प्रदेशमें भागीरथीके पवित्र जलमें स्थित हो परम पवित्रताके साथ देवताओं, ऋषियों तथा पितरोंका तर्पण किया। इस प्रकार प्रतिदिन तर्पण और जप आदि करते हुए वे पुरुषश्रेष्ठ कुरुकुल-शिरोमणि वीर पाण्डव वहाँ ब्राह्मणोंके साथ रहने लगे। देवताओंके समान कान्तिमान् नरश्रेष्ठ पाण्डव वहाँ द्रौपदीकी विचित्र क्रीड़ाएँ देखते हुए सुखपूर्वक रमण करने लगे
tasmin devarṣicarite deśe paramadurgame | bhāgīrathīpuṇyajale tarpayāṃ cakrire tadā ||
في تلك البقعة الوعرة التي يكاد الوصول إليها يتعذّر، والمطهَّرة بحضور الرُّسُل الإلهيين ومجاهداتهم، أقام الباندڤا حينئذٍ طقسَ التَّرْبَنَة في مياه البهاغيراثي المقدّسة. وبعد أن أبصروا النهرَ بارداً لطيفاً، مزداناً باللوتس، ومجمَّلاً بغُطوط (ghāṭ) كأنها مرصَّعة بالجواهر والمرجان، وبأشجارٍ كثيرة على ضفافه، أدّوا كلَّ يومٍ—بصفاءٍ أشدّ—قرابينهم للآلهة والحكماء والأسلاف؛ ثم أقاموا هناك مع البراهمة، ينعمون بسكينةٍ راضية وهم يشاهدون ألوانَ ملاعب كِرِشنا (دراوبدي) المتنوّعة.
घटोत्कच उवाच
Educational Q&A
Even in hardship and isolation, dharma is sustained through daily discipline—purity, remembrance of gods and sages, and gratitude to ancestors via tarpana—showing that ethical steadiness is maintained by regular sacred practice.
In a remote, seer-frequented area by the Bhāgīrathī (Gaṅgā), the Pāṇḍavas behold the river’s beauty and then perform tarpana in its holy waters, continuing daily rites and living there peacefully with brāhmaṇas while enjoying Draupadī’s playful diversions.