Shloka 4
Cyavana’s Tapas, Sukanyā’s Curiosity, and Śaryāti’s Appeasement (च्यवन-सुकन्या-उपाख्यान आरम्भ)
Devanagari script
तथा स संवृतो धीमान् मृत्पिण्ड इव सर्वश: । तप्यते सम तपो घोरं वल्मीकेन समावृत:,इस प्रकार लता-वेलोंसे आच्छादित हो बुद्धिमान् च्यवन मुनि सब ओरसे केवल मिट्टीके लोंदेके समान जान पड़ने लगे। दीमकोंद्वारा जमा की हुई मिट्टीके ढेरसे ढके हुए वे बड़ी भारी तपस्या कर रहे थे
Translation
وهكذا غدا تشيَفَنا الحكيم، وقد غطّته الكروم من كل جانب، كأنه كتلةٌ من طين. ومع أنه كان مستورًا بتلّ التراب الذي كوّمته الأرضة (النمل الأبيض)، ظلّ يزاول تپَسًا شديدًا مهيبًا.
Word by Word
तथाthus, in that manner
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
संवृतःcovered, enclosed
संवृतः:
TypeAdjective
Rootसंवृत (सम्+वृ, क्त)
FormMasculine, Nominative, Singular
धीमान्wise, intelligent
धीमान्:
TypeAdjective
Rootधीमत्
FormMasculine, Nominative, Singular
मृत्पिण्डःa lump of clay
मृत्पिण्डः:
TypeNoun
Rootमृत्-पिण्ड
FormMasculine, Nominative, Singular
इवlike, as if
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
सर्वशःentirely, on all sides
सर्वशः:
TypeIndeclinable
Rootसर्वशस्
तप्यतेhe performs austerity / he is engaged in tapas
तप्यते:
TypeVerb
Rootतप्
FormPresent, Atmanepada, Third, Singular, Active (middle endings)
समम्equally; steadily; continuously
समम्:
TypeIndeclinable
Rootसम
तपःausterity, penance
तपः:
Karma
TypeNoun
Rootतपस्
FormNeuter, Accusative, Singular
घोरम्terrible, severe
घोरम्:
TypeAdjective
Rootघोर
FormNeuter, Accusative, Singular
वल्मीकेनby/with an anthill
वल्मीकेन:
Karana
TypeNoun
Rootवल्मीक
FormMasculine, Instrumental, Singular
समावृतःcovered over, enveloped
समावृतः:
TypeAdjective
Rootसमावृत (सम्+आ+वृ, क्त)
FormMasculine, Nominative, Singular
Speaker
लोगश उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes