Shloka 36
कण्वोपदेशः—नश्वरबलविवेकः तथा मातलिगुणकेश्याः आख्यानारम्भः
Kaṇva’s Counsel on Impermanent Power; Opening of the Mātali–Guṇakeśī Narrative
अल्पीयांसं विशिष्ट वा तत् ते राजन् समाहितम् | “राजन! आजसे फिर कभी घमंडमें आकर अपनेसे बड़े या छोटे किन्हीं राजाओंपर किसी प्रकार भी आक्षेप न करना। इस बातके लिये मैंने तुम्हें सावधान कर दिया ।। कृतप्रज्ञो वीतलोभो निरहंकार आत्मवान्,'भूपाल! तुम विनीतबुद्धि, लोभशूनन््य, अहंकाररहित, मनस्वी, जितेन्द्रिय, क्षमाशील, कोमलस्वभाव और सौम्य होकर प्रजाका पालन करो। फिर कभी दूसरोंके बलाबलको जाने बिना किसीपर आक्षेप न करना
alpīyāṁsaṁ viśiṣṭa vā tat te rājan samāhitam | kṛtaprajño vītalobho nirahaṅkāra ātmavān ||
قال راما: «أيها الملك، اجعل هذا في قلبك: منذ اليوم لا تعد—بدافع الكِبْر—إلى توجيه اللوم أو الطعن إلى أيِّ ملك، أكان دونك أم فوقك. لقد حذّرتك لخيرك. كن ثابتَ الرأي، منزَّهًا عن الطمع، خاليًا من الأنا، مالكًا لنفسك؛ واحكم رعيتك بتواضعٍ وضبطٍ للنفس، ولا تُؤاخِذْ غيرك قبل أن تعرف قوته وضعفه على الحقيقة».
राम उवाच
Educational Q&A
A ruler should abandon pride and refrain from criticizing or challenging other kings without understanding their real capacity; true kingship rests on humility, self-control, freedom from greed, and steady judgment.
Rama addresses a king with a direct admonition: he cautions him against arrogant reproach of other rulers and instructs him to cultivate virtues—prudence, non-greed, egolessness, and self-mastery—while protecting and governing his subjects.