Shloka 105
Kṛṣṇa at Duryodhana’s House: Refusal of Hospitality and Departure to Vidura (कृष्णस्य धार्तराष्ट्रनिवेशनगमनम्)
(कुरूणां पाण्डवानां च लोकानां चापराजित । सर्वस्यैतस्य वाष्णेय गतिस्त्वमसि माधव ।। प्रभावो बुद्धिवीर्य च तादृशं॑ तव केशव ।) किसीसे पराजित न होनेवाले वृष्णिनन्दन माधव! कौरवोंके, पाण्डवोंके तथा इस सम्पूर्ण जगतके तुम्हीं आश्रय हो। केशव! तुम्हारा प्रभाव तथा तुम्हारा बुद्धिबल भी तुम्हारे अनुरूप ही है। वैशम्पायन उवाच तामामन्त्रय च गोविन्द: कृत्वा चाभिप्रदक्षिणम् । प्रातिष्ठत महाबाहुर्दुर्योधनगृहान् प्रति,वैशम्पायनजी कहते हैं--जनमेजय! तदनन्तर महाबाहु गोविन्द कुन्तीदेवीकी परिक्रमा करके उनसे आज्ञा ले दुर्योधनके घरकी ओर चल दिये
vaiśampāyana uvāca | kurūṇāṃ pāṇḍavānāṃ ca lokānāṃ cāparājita | sarvasyaitasya vāṣṇeya gatistvamasi mādhava || prabhāvo buddhivīryaṃ ca tādṛśaṃ tava keśava || tām āmantrya ca govindaḥ kṛtvā cābhipradakṣiṇam | prātiṣṭhata mahābāhur duryodhanagṛhān prati ||
قال فايشَمبايانا: «يا ماذافا الذي لا يُقهَر، يا سليلَ فِرِشْني! أنت الملجأ والمرجع الأخير للكورو وللباندافا، بل ولجميع العوالم. يا كيشافا، إن جلالك وقوة عقلك المميِّز لَجديران بك». ثم إن غوفيندا استأذن مودِّعًا؛ وبعد أن طاف حول كونتي (بريثا) طوافَ توقير، مضى ذو الساعدين القويين قاصدًا دارَ دوريودانا.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Even amid impending war, the highest ethical orientation is to recognize the true ‘gati’—the ultimate refuge and guiding intelligence. The verse frames Kṛṣṇa as the stabilizing moral and cosmic recourse for both sides, implying that right counsel and discerning power (buddhi-vīrya) are central to dharma in crisis.
After being praised as the refuge of all and acknowledged for his power and intellect, Kṛṣṇa respectfully takes leave of Kuntī by circumambulating her and then proceeds toward Duryodhana’s house—signaling the next step in his diplomatic engagement with the Kaurava leadership.