Previous Verse
Next Verse

Shloka 10

कुरुसभायां केशवागमन-सत्कारविधानम् / Preparations to Honor Keśava at the Kuru Court

प्रामथ्नाद्धास्तिनपुरं वातो दक्षिणपश्चिम: । आरुजन्‌ गणशो वृक्षान्‌ परुषो5शनिनि:स्वन:,दक्षिण-पश्चिमसे आँधी उठी और हस्तिनापुरको मथने लगी। उसने झुंड-के-झुंड वृक्षोंको तोड़उखाड़कर धराशायी कर दिया। वज्रपातका-सा कठोर शब्द होने लगा (इस प्रकारके उत्पात हस्तिनापुरके आस-पास घटित होते थे)

Vaiśampāyana uvāca: prāmathnād dhāstinapuraṃ vāto dakṣiṇa-paścimaḥ | ārujan gaṇaśo vṛkṣān paruṣo 'śaniniḥsvanaḥ ||

قال فَيْشَمْبايَنَة: هبّت ريحٌ قاسية من الجنوب الغربي وبدأت تعصف بهاستينابورا كأنها تمخضها. فكسرت الأشجار واقتلعتها من جذورها جماعاتٍ جماعات، وارتفع دويٌّ عنيف كصوت صاعقةٍ تهوي—وهكذا كانت تقع حول هاستينابورا طوالعُ الشؤم.

प्रामथ्नात्churned/shook violently
प्रामथ्नात्:
TypeVerb
Rootप्र-मथ् (धातु)
Formलङ् (imperfect), परस्मैपदम्, 3, singular
हास्तिनपुरम्Hastinapura
हास्तिनपुरम्:
Karma
TypeNoun
Rootहास्तिनपुर (प्रातिपदिक)
Formneuter, accusative, singular
वातःwind
वातः:
Karta
TypeNoun
Rootवात (प्रातिपदिक)
Formmasculine, nominative, singular
दक्षिणपश्चिमःsouth-western
दक्षिणपश्चिमः:
Karta
TypeAdjective
Rootदक्षिणपश्चिम (प्रातिपदिक)
Formmasculine, nominative, singular
आरुजत्broke, shattered
आरुजत्:
TypeVerb
Rootआ-रुज् (धातु)
Formलङ् (imperfect), परस्मैपदम्, 3, singular
गणशःin groups, in heaps
गणशः:
TypeIndeclinable
Rootगणशस् (अव्यय)
वृक्षान्trees
वृक्षान्:
Karma
TypeNoun
Rootवृक्ष (प्रातिपदिक)
Formmasculine, accusative, plural
परुषःharsh, violent
परुषः:
Karta
TypeAdjective
Rootपरुष (प्रातिपदिक)
Formmasculine, nominative, singular
अशनिनिःस्वनःthunderbolt-like sound
अशनिनिःस्वनः:
Karta
TypeNoun
Rootअशनिनिःस्वन (प्रातिपदिक)
Formmasculine, nominative, singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
H
Hastināpura
S
south-west wind
T
trees
T
thunderbolt-like sound

Educational Q&A

The verse highlights the Mahābhārata motif that moral and political disorder (adharma) is mirrored by disturbances in nature. Such portents function as warnings: when leaders ignore counsel and righteousness, the world itself seems to signal impending calamity.

As events move toward the great conflict, ominous signs appear around Hastināpura. A violent south-west wind shakes the city, breaks trees in groups, and produces a thunderbolt-like roar—an atmospheric portent foreshadowing turmoil for the Kuru realm.