Shloka 12
Udyoga-parva Adhyāya 69: Dhṛtarāṣṭra’s Reverential Address to Sañjaya on Vāsudeva
सर्वस्य च सदा ज्ञानात् सर्वमेतं प्रचक्षते । वे सर्वत्र परिपूर्ण हैं तथा सबके निवासस्थान हैं, इसलिये 'पुरुष' हैं और सब पुरुषोंमें उत्तम होनेके कारण उनकी पुरुषोत्तम" संज्ञा है। वे सत् और असत् सबकी उत्पत्ति और लयके स्थान हैं तथा सर्वदा उन सबका ज्ञान रखते हैं; इसलिये उन्हें “सर्व” कहते हैं ।।
sarvasya ca sadā jñānāt sarvam etaṃ pracakṣate | satye pratiṣṭhitaḥ kṛṣṇaḥ satyam atra pratiṣṭhitam ||
قال سنجيا: لأنه يملك على الدوام معرفة كل شيء، يعلنه الحكماء «الكلّ». إن كريشنا راسخ في الحق، والحق ذاته راسخ فيه. ويُبرز هذا المقطع كريشنا لا بوصفه حليفًا سياسيًا في الحرب المقبلة فحسب، بل بوصفه الأساس الأخلاقي للوجود—عليمًا بكل شيء وصادقًا، ملاذًا موثوقًا حين يشتدّ الضغط على الدارما.
संजय उवाच
Educational Q&A
Kṛṣṇa is portrayed as the ground of satya (truth) and as one who knows all; therefore he is called “Sarva” (the All). Ethically, the verse asserts that reliable guidance in a crisis of dharma must be rooted in truth and comprehensive understanding, not merely strategy or power.
In Udyoga Parva, as war approaches and negotiations and counsels intensify, Sañjaya describes Kṛṣṇa’s stature. The statement elevates Kṛṣṇa’s authority: he is not just a participant in diplomacy but a truth-founded figure whose knowledge and integrity make him the decisive moral reference point.