Shloka 1
Sainyasaṅgraha and Bhāga-Vyavasthā (Forces Assembled and Rival Allocations) | सैन्यसंग्रह-भागव्यवस्था
ऑपनआ कराता बछ। 2 सप्तपञ्चाशत्तमो<्ध्याय: संजयद्दारा पाण्डवोंकी 32 कक तैयारीका वर्णन, धृतराष्ट्रका विलाप, दुर्योधनद्वारा अपनी प्रबलताका प्रतिपादन, धृतराष्ट्रका उसपर अविश्वास तथा संजयद्दारा धृष्टद्युम्नकी शक्ति एवं संदेशका कथन धृतराष्ट उवाच कांस्तत्र संजयापश्य: प्रीत्यर्थन समागतान् । ये योत्स्यन्ते पाण्डवार्थे पुत्रस्य मम वाहिनीम्,धृतराष्ट्रने पूछा--संजय! तुमने वहाँ युधिष्ठटिरकी प्रसन्नताके लिये आये हुए किन-किन राजाओंको देखा था, जो पाण्डवोंके हितके लिये मेरे पुत्रकी सेनाके साथ युद्ध करेंगे?
dhṛtarāṣṭra uvāca |
kāṁs tatra sañjayāpaśyaḥ prītyartham samāgatān |
ye yotsyante pāṇḍavārthe putrasya mama vāhinīm ||
قال دِهْرِتَرَاشْتْرَا: «يا سَنْجَيَا، مَن الذين رأيتَهم قد اجتمعوا هناك، جاءوا لإرضاء يُدْهِشْتِيرَا—أيُّ الملوك سيقاتلون من أجل مصلحة الباندافا ضدَّ جيش ابني؟»
धृतराष्ट उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how attachment and partiality shape perception: Dhṛtarāṣṭra frames the coming conflict as “my son’s army” versus those who support the Pāṇḍavas, revealing a moral blindness that precedes war—an ethical warning about letting familial loyalty override dharma and justice.
On the eve of war preparations, Dhṛtarāṣṭra questions Sañjaya about which rulers have assembled to support Yudhiṣṭhira and are prepared to fight for the Pāṇḍavas against the Kaurava forces.